Gas fee uitgelegd — wat je betaalt op een blockchain

Gas fee samengevat

• Je betaalt een gas fee om ruimte in een blok te kopen op een blockchain
• De vergoeding gaat naar validators (of miners) die het netwerk beveiligen
• De hoogte = aantal benodigde rekeneenheden × de prijs per eenheid
• Bij veel netwerkdrukte loopt de prijs per eenheid op
• Verschillende blockchains hanteren sterk uiteenlopende kosten

Wat een gas fee precies betaalt

Een blockchain heeft beperkte ruimte: per blok past maar een bepaalde hoeveelheid transacties. Wie zijn transactie verwerkt wil hebben, biedt mee voor die ruimte. De gas fee is dat bod.

Het woord "gas" verwijst naar de brandstof die nodig is om de bewerking uit te voeren. Net zoals een auto brandstof verbruikt om te rijden, verbruikt elke transactie rekenwerk om uitgevoerd te worden. Hoe meer rekenwerk een transactie kost, hoe meer "gas" ze verbruikt.

De vergoeding gaat naar de validators die transacties controleren en aan de keten toevoegen. Zonder die beloning zou niemand de moeite nemen om het netwerk te beveiligen. De gas fee is dus geen willekeurige kostenpost, maar het prijskaartje voor het gebruik van een gedeeld, openbaar netwerk.

Hoe de hoogte tot stand komt

De rekensom bestaat uit twee delen. Het eerste is het aantal rekeneenheden dat je transactie verbruikt: een simpele overboeking kost weinig, een complexe interactie met een slim contract veel meer. Het tweede is de prijs die je per eenheid betaalt.

Die prijs per eenheid is niet vast. Wil je dat je transactie snel verwerkt wordt, dan bied je een hogere prijs en spring je vooraan in de rij. Heb je geen haast, dan kun je met een lager bod wachten tot het rustiger is.

Een rekenvoorbeeld maakt het concreet. Stel dat een transactie 100 rekeneenheden verbruikt en je betaalt 30 prijseenheden per stuk. Dan kost de transactie 100 × 30 = 3.000 prijseenheden. Verlaag je je bod naar 20 per eenheid omdat je geen haast hebt, dan zakt de fee naar 2.000 — maar je wacht waarschijnlijk langer op bevestiging.

Veel netwerken splitsen de prijs op in een basisvergoeding die het netwerk zelf bepaalt en een fooi die je vrijwillig toevoegt om voorrang te krijgen. De basisvergoeding beweegt automatisch mee met de drukte; de fooi bepaal je zelf.

Waarom de kosten schommelen

Een gas fee is geen tarief dat ergens vaststaat, maar een marktprijs die per moment verandert. Een handvol factoren bepaalt waar die prijs op uitkomt.

Het gevolg is dat dezelfde overboeking op een rustige zondagochtend goedkoop kan zijn en tijdens een hype een veelvoud kost. De prijs volgt de vraag naar blokruimte, niet je portemonnee.

Waarvoor je gas fees tegenkomt

Je betaalt een gas fee bij vrijwel elke actie op een blockchain die de toestand van het netwerk verandert. Dat begint bij het versturen van cryptovaluta van de ene wallet naar de andere.

Maar het reikt verder. Wissel je tokens om op een gedecentraliseerde beurs, leg je geld vast in een leenprotocol of koop je een NFT, dan is daar telkens een gas fee voor nodig. Elke interactie met een slim contract vraagt rekenwerk, en dat rekenwerk reken je af.

Alleen iets bekijken kost niets: je saldo opvragen of een koers checken verandert de keten niet en is gratis. Pas wanneer je iets schrijft naar de blockchain, betaal je.

Verschillen tussen blockchains

Niet elk netwerk werkt hetzelfde. Op een drukke, veelgebruikte blockchain kunnen de kosten flink oplopen, terwijl andere netwerken juist ontworpen zijn op lage kosten en hoge snelheid. Zogeheten layer-2-netwerken bundelen veel transacties en wikkelen ze goedkoper af bovenop een bestaande keten.

Het praktische gevolg: dezelfde handeling kan op het ene netwerk een fractie van een cent kosten en op het andere een fors bedrag. Wie veel transacties doet, merkt dat verschil snel. Vergelijk daarom altijd op welk netwerk je actief bent voordat je iets verstuurt.

Valkuilen bij gas fees

De grootste verrassing voor beginners is dat de fee los staat van het bedrag dat je verstuurt. Een kleine overboeking kan tijdens piekdrukte meer aan gas kosten dan de overboeking zelf waard is. Reken vooraf uit of de transactie de moeite loont.

Een tweede punt: een te laag bod laat je transactie blijven hangen. Ze wordt dan niet uitgevoerd, maar in sommige gevallen verlies je toch al betaalde kosten als de uitvoering halverwege mislukt. Een te hoog bod betekent dat je onnodig veel betaalt.

Houd ten slotte de timing in de gaten. Dezelfde handeling op een rustig moment kan een veelvoud goedkoper zijn dan tijdens een drukke periode.

Crypto-activa vallen in de EU onder de MiCA-verordening, met toezicht van de AFM en DNB in Nederland en de FSMA in België. De FSMA verplicht aanbieders bovendien tot een duidelijke risicowaarschuwing bij reclame voor crypto. Deze uitleg is educatief en is geen beleggingsadvies.