Volatiliteit uitgelegd — wat koersbeweeglijkheid betekent

Volatiliteit samengevat

• Volatiliteit meet hoe sterk een koers op- en neergaat, los van de richting
• Hoge volatiliteit betekent grote uitslagen; lage volatiliteit betekent een rustiger verloop
• Het wordt vaak gemeten met de standaarddeviatie van het rendement
• Beleggers gebruiken het als ruwe maatstaf voor risico op korte termijn
• Het zegt niets over of een belegging een goede aankoop is

Wat volatiliteit precies meet

Volatiliteit beschrijft de spreiding van de rendementen rond het gemiddelde. Bewegen de dagkoersen weinig rond hun gemiddelde, dan is de volatiliteit laag. Schieten ze de ene dag fors omhoog en de volgende dag weer naar beneden, dan is de volatiliteit hoog.

Belangrijk: de richting doet er niet toe. Een koers die hard daalt is net zo volatiel als een koers die even hard stijgt. Volatiliteit gaat puur over de gróótte van de bewegingen.

Daardoor is het een maat van onzekerheid op korte termijn. Een belegging met lage volatiliteit verloopt voorspelbaarder van dag tot dag. Een belegging met hoge volatiliteit kan binnen dezelfde week ver boven en ver onder je instapprijs staan, zonder dat de onderliggende waarde veranderd hoeft te zijn.

Hoe volatiliteit wordt berekend

De gangbare maatstaf is de standaarddeviatie van de rendementen. Je neemt de dagelijkse (of wekelijkse) koersveranderingen, berekent hoeveel die gemiddeld afwijken van hun eigen gemiddelde, en zet dat om naar een percentage. Een hoger getal betekent grotere spreiding.

Een vereenvoudigd voorbeeld. Stel, aandeel A beweegt vier dagen op rij met +1%, -1%, +1%, -1%. De uitslagen zijn klein en de standaarddeviatie is laag. Aandeel B beweegt met +8%, -7%, +6%, -9%. Zelfde aantal dagen, veel grotere uitslagen, dus een veel hogere standaarddeviatie. Beide aandelen kunnen op dag vier op precies dezelfde prijs eindigen — toch is B onmiskenbaar volatieler geweest.

Naast deze historische volatiliteit bestaat er ook impliciete volatiliteit: de beweeglijkheid die de markt vóór de toekomst inprijst, afgeleid uit de prijzen van opties. De bekende VIX-index meet dit voor de Amerikaanse markt en wordt in de pers vaak de "angstindex" genoemd.

Welke soorten volatiliteit er zijn

Niet elke vorm van beweeglijkheid is hetzelfde. De volgende tabel zet de twee hoofdtypen naast elkaar.

Daarnaast hoor je termen als marktvolatiliteit (de beweeglijkheid van een hele index, zoals de AEX of de Bel 20) en specifieke volatiliteit (de beweeglijkheid van één afzonderlijk aandeel ten opzichte van de markt).

Waarvoor beleggers volatiliteit gebruiken

Volatiliteit is een van de meest gebruikte ruwe maatstaven voor kortetermijnrisico. Een portefeuille met veel volatiele posities kan in korte tijd flink in waarde dalen of stijgen, wat zwaarder weegt als je het geld op afzienbare termijn nodig hebt.

Spreiding over verschillende sectoren, regio's en beleggingscategorieën verlaagt de volatiliteit van een portefeuille als geheel, omdat niet alles tegelijk dezelfde kant op beweegt. Een brede indexbelegging is doorgaans minder volatiel dan een enkel aandeel.

Voor wie lang belegt, zegt volatiliteit op de korte termijn relatief weinig over het uiteindelijke resultaat. Een belegging kan jarenlang heftig schommelen en toch een prima langetermijnrendement opleveren. Andersom biedt lage volatiliteit geen garantie op winst. Het meet de beweging, niet de waarde.

Wat hoge volatiliteit niet vertelt

Een veelgemaakte denkfout is volatiliteit gelijkstellen aan een slechte belegging. Een hoge beweeglijkheid betekent alleen dat de koers grillig is, niet dat het bedrijf erachter zwak is of dat je geld kwijtraakt. Sommige sterke bedrijven kennen volatiele koersen; sommige zwakke bedrijven bewegen juist nauwelijks.

Let ook op de periode waarover de volatiliteit is gemeten. Een rustige maand kan een volatiel jaar maskeren, en omgekeerd. En volatiliteit verandert: een belegging die nu kalm oogt, kan bij het eerstvolgende nieuws hevig uitslaan.

Tot slot is volatiliteit symmetrisch berekend, terwijl beleggers grote dalingen heel anders ervaren dan grote stijgingen. De cijfers maken geen onderscheid; je gevoel wel.

Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies (AFM/MAR). Wat een passende mate van beweeglijkheid is, hangt af van je eigen situatie en horizon.