Index uitgelegd — wat een beursindex meet

Index samengevat

• Een index bundelt een vaste groep effecten tot één meetbaar getal
• Het getal stijgt en daalt met de koersen van de onderliggende stukken
• Bekende voorbeelden zijn de AEX (25 fondsen), de Bel 20 (20 fondsen) en de S&P 500 (500 fondsen)
• De weging bepaalt hoe zwaar elk bedrijf in het getal meetelt
• Een index is een meetlat; je belegt erin via een indexfonds of ETF

Wat een index precies meet

Een index zet de prijs van een groep effecten om in één cijfer dat je door de tijd kunt volgen. Het absolute getal — bijvoorbeeld 900 punten — heeft op zichzelf weinig betekenis. Wat telt is de verandering: staat de AEX vandaag 1% hoger, dan is de gewogen groep Nederlandse fondsen die hij volgt gemiddeld 1% meer waard geworden.

De samenstelling ligt vast volgens regels van de partij die de index beheert. Die partij bepaalt welke bedrijven erin zitten, hoe zwaar elk meetelt en wanneer de lijst wordt herzien. Een bedrijf dat te klein wordt, kan eruit vallen; een groeier kan erin komen. Zo blijft de index een actueel beeld van het marktdeel dat hij wil weergeven.

Welke indexen beleggers volgen

Indexen verschillen in regio, omvang en het soort bedrijven dat ze bundelen. De ene beperkt zich tot één land, de andere spreidt over tientallen landen. Onderstaande tabel zet enkele bekende meetlatten naast elkaar.

De AEX en de Bel 20 geven een beeld van één nationale markt. De S&P 500 dekt een breed deel van de Amerikaanse beurs. De MSCI World spreidt over tientallen ontwikkelde landen en telt ruim 1.300 namen. De Nasdaq-100 leunt sterk op grote techbedrijven. Hoe breder de index, hoe meer de beweging van één enkel bedrijf wegvalt tegen de rest.

Waarvoor een index wordt gebruikt

Een index heeft drie veelvoorkomende functies. Hij dient als barometer: nieuwsberichten over "de beurs" verwijzen meestal naar een index. Hij dient als meetlat: een belegger kan zijn eigen rendement vergelijken met dat van een brede index over dezelfde periode. En hij dient als blauwdruk voor producten die de index nabootsen.

Dat laatste maakt het verschil voor de particuliere belegger concreet. Je kunt niet "de AEX kopen", maar wel een indexfonds of ETF dat de AEX zo nauwkeurig mogelijk volgt. Zo'n product koopt de onderliggende aandelen in dezelfde verhouding als de index, zodat de waarde meebeweegt. Een index en een ETF zijn dus niet hetzelfde: de index is de meetlat, de ETF het verhandelbare product dat die meetlat probeert na te lopen.

Hoe een index zich aanpast

Een index is geen vaste lijst voor de eeuwigheid. Op gezette momenten — vaak per kwartaal of per jaar — herziet de beheerder de samenstelling. Bedrijven die niet meer aan de regels voldoen, gaan eruit; nieuwe namen komen erin. Ook fusies, overnames en beursvertrekken dwingen tot aanpassing.

Voor wie via een fonds een index volgt, gebeurt die aanpassing automatisch achter de schermen. Het fonds verkoopt de uitvallers en koopt de nieuwkomers, zodat het de index blijft spiegelen. Je hoeft daar zelf niets voor te doen.

Risico's van indexbeleggen

Een index spreidt over meerdere bedrijven, maar spreiding haalt het risico niet weg. Daalt de hele markt, dan daalt de index mee — er zit geen rem in. Een breed gespreide index kan een slecht jaar gewoon volledig meemaken.

Let ook op concentratie. Bij weging naar beurswaarde kunnen enkele zwaargewichten een groot deel van de index bepalen, ook al staat er een groot getal aan bedrijven in. Een index die er breed uitziet, kan in de praktijk sterk op een handvol namen leunen. En een index die één land of één sector volgt, beweegt mee met de problemen van dat land of die sector. In Nederland houdt de AFM toezicht op beleggingsproducten, in België de FSMA (met consumenteninfo via Wikifin); DNB ziet in Nederland toe op de stabiliteit van financiële instellingen. Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies.