Inflatie uitgelegd — wat het doet met je geld

Inflatie in het kort

• Inflatie meet hoe snel het gemiddelde prijspeil over een periode oploopt
• De keerzijde is verlies van koopkracht: één euro koopt minder dan voorheen
• De ECB streeft naar 2% inflatie op de middellange termijn als teken van prijsstabiliteit
• Voor spaargeld en obligaties is inflatie een stille tegenwind; aandelen en vastgoed kunnen meebewegen
• Het tegenovergestelde — een dalend prijspeil — heet deflatie

Wat inflatie precies meet

Inflatie is geen prijsstijging van één product, maar het gemiddelde over een hele mand goederen en diensten die een huishouden gebruikt: voeding, huur, energie, vervoer, verzekeringen en meer. Statistiekbureaus stellen die mand samen en wegen elk onderdeel naar het aandeel in het gemiddelde budget. Energie weegt zwaar, een postzegel nauwelijks.

De uitkomst is een indexcijfer. De verandering daarvan over twaalf maanden is het inflatiecijfer dat je in het nieuws hoort. Stijgt de index van 100 naar 103, dan is de inflatie 3%. Het gaat altijd om een tempo, niet om een niveau: 2% inflatie betekent dat de prijzen nog steeds stijgen, alleen langzaam.

Belangrijk is het onderscheid tussen nominaal en reëel. Een loon dat met 2% stijgt terwijl de prijzen 4% oplopen, is nominaal hoger maar reëel lager. Wat telt voor je portemonnee is de reële verandering.

Hoe inflatie ontstaat

Prijzen lopen op om uiteenlopende redenen. Grofweg zijn er drie kanalen, die elkaar kunnen versterken.

De geldhoeveelheid speelt op de achtergrond mee: komt er structureel meer geld in omloop dan er goederen tegenover staan, dan drukt dat op de waarde van elke euro.

Waarom centrale banken inflatie sturen

Een beetje inflatie wordt als gezond gezien; te veel of te weinig is schadelijk. De Europese Centrale Bank (ECB) streeft daarom naar prijsstabiliteit van 2% inflatie op de middellange termijn. Dat percentage is laag genoeg om de koopkracht te beschermen en hoog genoeg om bij de gevreesde tegenhanger — een dalend prijspeil — weg te blijven.

Het belangrijkste instrument is de beleidsrente. Loopt de inflatie te hoog op, dan kan de ECB de rente verhogen: lenen wordt duurder, mensen en bedrijven geven minder uit en de prijsdruk neemt af. Zakt de inflatie te ver weg, dan kan een lagere rente bestedingen aanjagen. In Nederland houdt De Nederlandsche Bank (DNB) toezicht op de financiële stabiliteit; in België doet de Nationale Bank van België dat. De rente zelf wordt voor de hele eurozone door de ECB bepaald.

Wat inflatie met je vermogen doet

Voor een belegger is inflatie de maatstaf waar rendement tegen afgezet hoort te worden. Levert je spaarrekening 2% op terwijl de inflatie 3% bedraagt, dan loop je reëel 1% achteruit, ook al staat er nominaal meer op je rekening.

De gevoeligheid verschilt sterk per bezitting:

• Spaargeld en kortlopend cash verliezen koopkracht zodra de rente lager is dan de inflatie.
• Obligaties met een vaste rente worden minder waard als de inflatie en daarmee de marktrente stijgen, omdat hun vaste coupon dan relatief mager oogt.
• Aandelen kunnen op de lange termijn meebewegen: bedrijven die hun prijzen kunnen verhogen, zien ook hun omzet en winst nominaal stijgen. Op de korte termijn reageren koersen vaak nerveus op een onverwacht inflatiecijfer.
• Vastgoed en grondstoffen worden vaak genoemd als bezittingen waarvan de waarde mee kan stijgen met het prijspeil.

Een huishouden dat zijn geld jarenlang volledig op een spaarrekening laat staan, ziet de koopkracht stilletjes afkalven, zelfs zonder dat het saldo daalt. Dat is het stille karakter van inflatie.

Valkuilen rond inflatie

Een veelgemaakte fout is alleen naar het nominale rendement kijken. Een rekening die 3% oplevert klinkt goed, maar bij 4% inflatie verlies je reëel koopkracht. Reken daarom altijd terug naar reële cijfers.

Let ook op het verschil tussen de gepubliceerde inflatie en je persoonlijke inflatie: wie veel energie of huur betaalt, ervaart in sommige jaren een hogere prijsstijging dan het gemiddelde mandje suggereert. En inflatie is geen vaste waarde — ze schommelt per maand en per land, ook binnen de eurozone. Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies.