Petrodollar uitgelegd — dollars uit de oliehandel

Petrodollar in vijf kernpunten

• Een petrodollar is een gewone dollar, verdiend met de export van olie
• Olie wordt op de wereldmarkt grotendeels in dollars geprijsd en betaald
• Exportlanden geven die dollars opnieuw uit of beleggen ze — dat heet recycling
• Het systeem houdt de wereldwijde vraag naar de dollar op peil
• Het is geen valuta op zich en geen gereguleerd beleggingsproduct

Wat de petrodollar precies is

De term klinkt als een eigen munteenheid, maar dat is hij niet. Een petrodollar is letterlijk een dollar, met als enige bijzonderheid dat hij is binnengekomen via de verkoop van olie. Een grote olie-exporteur ontvangt voor zijn vaten betaling in dollars en bouwt zo een voorraad dollars op. Die voorraad noemen economen petrodollars.

Het begrip verwijst eigenlijk naar een afspraak die historisch is gegroeid: olie wordt op de internationale markt overwegend in dollars genoteerd en verrekend, ongeacht waar de koper of de verkoper zit. Een raffinaderij in Azië die olie uit het Midden-Oosten koopt, betaalt doorgaans in dollars — ook al gebruiken beide partijen thuis een andere munt. Zo loopt een groot deel van de wereldhandel in één grondstof langs dezelfde valuta.

Hoe de oliehandel in dollars verloopt

Het mechanisme is eenvoudig. Een koper heeft dollars nodig om olie af te rekenen, dus moet hij die eerst verkrijgen — vaak door eigen valuta in te wisselen. De verkoper ontvangt dollars en zit daarmee met een berg buitenlands geld dat hij ergens kwijt moet. Tussen die twee partijen ontstaat een constante stroom dollars richting de olie-exporterende landen.

Die vraag werkt door op de wisselmarkt. Wie wereldwijd olie wil kopen, heeft baat bij toegang tot dollars, en die brede behoefte ondersteunt de koers en de rol van de munt. De dollar fungeert hier als tussenstation: niet omdat olie iets met Amerika te maken heeft, maar omdat de markt zich op één rekenmunt heeft ingespeeld.

Waarom uitgerekend de dollar de oliemunt werd

Een paar eigenschappen maakten de dollar geschikt als gemeenschappelijke rekenmunt. Hij wordt overal geaccepteerd, de Amerikaanse kapitaalmarkt is diep en liquide, en er is altijd een markt om dollars te beleggen of weer uit te geven. Voor handelspartijen die elkaars munt niet vertrouwen of niet kennen, is één neutrale standaard praktischer dan tientallen wisselkoersen.

Naast de petrodollar bestaan verwante begrippen die vaak door elkaar worden gehaald. De onderstaande tabel zet ze naast elkaar.

Het verschil zit in de herkomst en de context. Een petrodollar draait om de bron van het geld, een eurodollar om de plek waar het wordt bewaard, en een petrovaluta om de afhankelijkheid van een hele economie. Verwar de petrodollar dus niet met een petrovaluta als de Russische roebel of de Noorse kroon, die hun waarde deels aan olie ontlenen maar geen dollars zijn.

Petrodollar-recycling: waar het geld heen gaat

Een exportland kan zijn dollarberg niet eindeloos laten liggen. Een deel gaat terug de economie in via de aankoop van goederen, diensten en wapens uit het buitenland. Een ander deel wordt belegd — bijvoorbeeld in Amerikaanse staatsobligaties, in deposito's of in deelnemingen wereldwijd. Dit hergebruik heet petrodollar-recycling.

Die kringloop heeft een macro-economische staart. Wanneer olie-exporteurs hun overschotten in westerse schuld parkeren, financieren ze indirect de begrotingen van importerende landen. De geldstroom die ontstaat bij de oliepomp komt zo deels terug als kapitaal op de financiële markten. Hoeveel er waarheen vloeit, hangt af van de olieprijs en van de keuzes van de exporterende landen.

De volgende tabel laat zien hoe gebeurtenissen op de oliemarkt doorwerken op de stromen.

De stromen volgen dus de prijs van het vat: de pot die belegd of uitgegeven moet worden, beweegt mee met de markt. Het zwaartepunt verschuift bovendien zodra een afnemer of exporteur kiest voor een andere rekenmunt. De gevolgen reiken verder dan de oliesector alleen, omdat dezelfde dollars later op obligatie- en aandelenmarkten opduiken.

Wat de petrodollar voor beleggers betekent

Voor een particuliere belegger is de petrodollar vooral een achtergrondkracht, geen knop waaraan je draait. Het systeem beïnvloedt de wisselkoers van de dollar, en daarmee de waarde van beleggingen die in dollars noteren. Een Europese belegger met Amerikaanse aandelen voelt een zwakkere of sterkere dollar terug in zijn rendement, los van hoe het bedrijf zelf presteert.

Er bestaat al langer een discussie over "dedollarisatie": de gedachte dat landen olie en andere handel deels in andere valuta gaan afrekenen. Of en hoe snel dat gebeurt, valt niet te voorspellen, en speculeren over de uitkomst is iets anders dan begrijpen wat er meeweegt. Het punt voor de lezer is dat de rol van de dollar niet vaststaat, maar het resultaat is van gewoonte, vertrouwen en marktdiepte. Verschuift een van die pijlers, dan verschuift de geldstroom mee.

Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies. In Nederland houdt de AFM toezicht op de informatie over beleggen, in België doet de FSMA dat; macro-thema's als de petrodollar zijn op zichzelf geen gereguleerd product.