Definitie
Kop en schotel is een koerspatroon dat lijkt op een kopje met schotel: een afgeronde bodem gevolgd door een kleinere terugval.
Samengevat in 10 seconden
Kop en schotel is een koerspatroon uit de technische analyse dat op een grafiek de vorm krijgt van een kopje op een schotel: een brede, afgeronde bodem (de kop) gevolgd door een kleinere, vlakkere terugval (de schotel). Technische analisten zien het als een patroon dat zich vormt nadat een koers eerst is gedaald en daarna langzaam herstelt. Het is de Nederlandse naam voor wat internationaal "cup and handle" heet.
Kop en schotel in het kort
- Het patroon bestaat uit twee delen: een afgeronde bodem en een kleinere terugval erna
- Analisten herkennen het aan de U-vorm van de koers over een langere periode
- De bovenrand van de "kop" geldt als het niveau waar marktpartijen het patroon aflezen
- Het is een patroon uit de technische analyse, geen voorspelling met zekerheid
Hoe een kop-en-schotelpatroon eruitziet
Het patroon dankt zijn naam aan de gelijkenis met serviesgoed. Eerst daalt een koers vanaf een hoger niveau, om vervolgens over weken of maanden langzaam een ronde bodem te vormen en weer terug te klimmen naar ongeveer het oude niveau. Die brede U-vorm is de kop.
Daarna volgt een kleiner, vlakker stukje: de koers zakt licht terug en beweegt een tijd zijwaarts. Dat is de schotel — internationaal "the handle" genoemd, het oortje van het kopje. De schotel is altijd kleiner en korter dan de kop.
Pas als beide delen zichtbaar zijn, spreken analisten van een compleet patroon. Een halve U zonder de daaropvolgende terugval telt nog niet.
Zo ontstaat het patroon op de grafiek
De vorm vertelt iets over het gedrag van kopers en verkopers. Tijdens de daling overheersen verkopers. Op de bodem komt de verkoopdruk tot rust en beginnen kopers het over te nemen, wat de afgeronde onderkant verklaart — geen scherpe V, maar een geleidelijke draai.
Wanneer de koers terugklimt naar de oude top, stuit hij vaak op weerstand: beleggers die eerder op dat niveau kochten en bij hun aankoopprijs willen verkopen. Die weerstand zorgt voor de lichte terugval die de schotel vormt. Neemt de koers later weer toe en passeert hij de bovenrand van de kop, dan spreken technische analisten van een uitbraak.
| Onderdeel | Vorm op de grafiek | Wat het volgens analisten weerspiegelt |
|---|---|---|
| De kop | Brede, afgeronde U over weken/maanden | Verkoopdruk die geleidelijk overgaat in koopinteresse |
| De rand | Het koersniveau van de oude top | Weerstand van eerdere kopers |
| De schotel | Kleine, vlakke terugval na de kop | Korte adempauze vóór een mogelijke uitbraak |
Een voorbeeld in cijfers
Stel: een aandeel staat op € 50 en zakt over enkele maanden naar € 35. Daarna herstelt het langzaam en kruipt het in een ronde beweging terug naar € 50. Tot zover de kop.
Vervolgens zakt de koers licht terug naar € 46 en beweegt daar enkele weken zijwaarts. Dat is de schotel. De rand van de kop ligt rond € 50 — het niveau waar marktpartijen naar kijken om te beoordelen of het patroon "af" is. Deze cijfers zijn verzonnen om de verhoudingen te illustreren; in de praktijk verschilt de schaal per aandeel.
Waarvoor technische analisten het gebruiken
Technische analyse bestudeert koersgrafieken en handelsvolume in plaats van de cijfers van een bedrijf. Binnen die discipline is kop en schotel één van veel herkenbare patronen die analisten gebruiken om het verleden van een koersbeweging te beschrijven en te kaderen.
Het patroon komt voor op grafieken van losse aandelen, indices zoals de AEX of de Bel 20, en op die van grondstoffen of valuta. Sommige beleggers combineren het met andere signalen, zoals het handelsvolume tijdens de uitbraak, om hun lezing te onderbouwen. Het patroon zegt niets over de onderliggende waarde of winstgevendheid van een bedrijf — daarvoor kijk je naar fundamentele analyse.
Varianten en verwante vormen
Het basispatroon kent enkele neven- en spiegelvormen. Een overzicht:
| Variant | Kenmerk |
|---|---|
| Klassieke kop en schotel | Afgeronde kop, kleine schotel erna, na een daling |
| Omgekeerde vorm | Spiegelbeeld dat na een stijging ontstaat in plaats van na een daling |
| Schotelbodem | Alleen de brede afgeronde bodem, zonder het kleinere oortje |
De grens tussen deze vormen is niet hard. Twee analisten kunnen dezelfde grafiek anders interpreteren, en waar de één een nette kop ziet, ziet de ander ruis. Dat subjectieve karakter hoort bij vrijwel alle koerspatronen.
Valkuilen bij kop-en-schotelpatronen
Een patroon herkennen is makkelijker achteraf dan op het moment zelf. Onderweg weet je niet of de bodem echt afgerond is of dat de koers gewoon verder daalt. Wat op een halve grafiek op een kop lijkt, kan een week later een heel andere vorm aannemen.
Daarnaast is een uitbraak boven de rand geen garantie: koersen kunnen door het niveau breken en daarna alsnog terugvallen, een zogenoemde valse uitbraak. Technische patronen beschrijven wat er gebeurde en hoe marktpartijen reageren; ze voorspellen de toekomst niet met zekerheid.
Let er ook op dat de uitleg hier educatief is en geen beleggingsadvies. De AFM in Nederland en de FSMA in België houden toezicht op de financiële markten; een grafiekpatroon is geen aanbeveling om te kopen of verkopen.
Veelgestelde vragen over kop en schotel
Nee, het zijn verschillende patronen. Kop en schotel heeft een afgeronde bodem met een klein oortje; bij kop-en-schouders gaat het om drie pieken naast elkaar, met de middelste als hoogste.
Dat varieert sterk — van enkele weken tot meerdere maanden. De kop neemt doorgaans de meerderheid van de tijd in beslag, de schotel is korter.
Het kan op vrijwel elke koersgrafiek voorkomen, van losse aandelen tot indices en grondstoffen. Of het betrouwbaar is, is een kwestie van interpretatie en blijft onzeker.
Nee. Het is een beschrijving van een koersbeweging uit het verleden, geen garantie voor wat komt. Een uitbraak kan ook vals blijken.
Kennischeck
Test je kennis
Beantwoord 5 korte vragen om deze les af te ronden.
Je hebt minstens 4 goede antwoorden nodig.
Bronnen
- www.afm.nl/nl-nl/consumenten — **AFM — consumenteninformatie over beleggen**