Shell verschijnt voor Hoge Raad in baanbrekende klimaatzaak

Shell verscheen vrijdag voor de Hoge Raad in een rechtszaak die de klimaatverplichtingen voor bedrijven in heel Europa kan veranderen. Milieudefensie eist dat de hoogste rechter de in Londen gevestigde oliereus dwingt om de CO2-uitstoot tegen 2030 met 45% te verminderen ten opzichte van het niveau in 2019.

Het is de eerste keer dat de hoogste rechter van een land beoordeelt of een bedrijf een civielrechtelijke plicht heeft om de uitstoot te beperken in de strijd tegen gevaarlijke klimaatverandering. Een advies van de procureur-generaal wordt later dit jaar verwacht. De definitieve uitspraak volgt waarschijnlijk begin 2027.

Zeven jaar aan juridische procedures

De juridische strijd begon in 2018 en heeft al tot tegenstrijdige uitspraken geleid. Een Nederlandse rechtbank beval Shell in 2021 om de uitstoot met 45% te verlagen, maar het gerechtshof vernietigde die beslissing in 2024. Het hof oordeelde dat Shell weliswaar een reductieplicht heeft, maar dat rechters niet de bevoegdheid hebben om specifieke percentages op te leggen aan individuele bedrijven.

De Hoge Raad moet nu bepalen of het hof de wet juist heeft toegepast en of de uitspraak voldoende is onderbouwd. Tijdens deze toetsing worden geen nieuwe feiten of bewijsmaterialen meer ingebracht.

De juridische kernvraag

In de kern draait de zaak om de machtsverdeling tussen de rechterlijke macht en de wetgever. Shell voert aan dat klimaatdoelen door politici moeten worden vastgesteld en niet door rechters. Volgens het bedrijf houden door de rechter opgelegde mandaten geen rekening met de energiezekerheid en betaalbaarheid. Ook wijst Shell op het risico dat andere producenten simpelweg in de vraag voorzien tegen hogere kosten. Het juridische team van Shell erkent wel dat een "dringende transformatie van het energiesysteem nodig is" en dat bedrijven zoals Shell daar een rol in spelen.

Milieudefensie stelt dat Shell de verantwoordelijkheid heeft om een "significante en wezenlijke bijdrage" te leveren aan de strijd tegen klimaatverandering. Advocaat Roger Cox betoogde tijdens de zitting op vrijdag dat investeringen in fossiele brandstoffen de energieproblemen niet oplossen. Hij stelde dat Shell kapitaal moet ombuigen naar duurzame energie als het bedrijf echt geeft om energiezekerheid.

Bredere gevolgen voor de sector

De uitspraak kan een precedent scheppen voor klimaatzaken tegen andere Europese energiebedrijven. RWE, een van de grootste CO2-uitstoters in Europa, kreeg vorig jaar gelijk toen een schadeclaim van een Peruaanse boer werd afgewezen. TotalEnergies is in Parijs verwikkeld in een zaak die de exploratie en productie van nieuwe fossiele bronnen probeert te stoppen. In die zaak is nog geen besluit genomen.

De timing van de zaak maakt de positie van Shell complexer. Energiezekerheid staat weer hoog op de agenda na de oorlog tegen Iran en verstoringen van het tankeroverleg door de Straat van Hormuz. Deze gebeurtenissen legden de kwetsbaarheid van wereldwijde toeleveringsketens bloot. Het juridische team van Shell suggereert dat door de rechter opgelegde doelen mogelijk onvoldoende rekening houden met deze leveringszekerheid.

Ondertussen heeft Milieudefensie een nieuwe rechtszaak tegen Shell aangespannen. Daarin eist de organisatie dat het bedrijf volledig stopt met het boren naar nieuwe olie- en gasbronnen.

Hoe vond je dit artikel?