Zero coupon obligatie — uitleg, werking en risico

Zero coupon obligatie in het kort

• Geen tussentijdse rente; alle opbrengst komt op de einddatum binnen
• Je betaalt minder dan de nominale waarde en krijgt het volle bedrag terug
• Het rendement is het verschil tussen aankoopprijs en aflossing
• De koers reageert sterker op renteschommelingen dan bij een gewone obligatie
• Een uitgever (overheid of bedrijf) gebruikt de vorm om alle aflossing naar het einde te schuiven

Hoe een zero coupon obligatie rendement oplevert

Bij een gewone obligatie krijg je elk jaar een couponrente en aan het einde je inleg terug. Een zero coupon obligatie laat die tussentijdse rente weg. In ruil daarvoor koop je het stuk met korting: ver onder de nominale waarde die je op de einddatum uitbetaald krijgt.

Stel: een obligatie heeft een nominale waarde van 1.000 euro en loopt vijf jaar. Je betaalt er vandaag 820 euro voor. Tussentijds ontvang je niets. Op de einddatum schrijft de uitgever 1.000 euro op je rekening. Die 180 euro winst is je volledige rendement over vijf jaar.

Het effectieve rendement zit dus verstopt in de instapprijs. Koop je goedkoper in, dan stijgt je rendement; betaal je dichter bij de nominale waarde, dan daalt het. Omdat er geen coupon tussendoor komt, heb je ook geen herbeleggingsvraag: je kunt rente-inkomsten niet ergens anders tegen een onbekend tarief opnieuw vastzetten.

Zo loopt de waarde naar de nominale waarde toe

De korting verdwijnt niet ineens op de einddatum. In theorie groeit de waarde van het stuk elk jaar een beetje naar de nominale waarde toe. Die jaarlijkse aangroei heet ook wel de aanwas (accretie) van de discount.

In de praktijk beweegt de marktprijs daar nog omheen. Verandert de marktrente, dan herprijst de obligatie direct. Stijgt de rente, dan willen kopers een grotere korting en zakt de koers. Daalt de rente, dan loopt de koers op. Pas op de einddatum staat de uitkomst vast: dan keert de uitgever exact de nominale waarde uit, ongeacht wat de koers tussendoor deed.

Waarvoor beleggers en uitgevers ze gebruiken

Voor een belegger is de aantrekkelijke kant dat één vast bedrag op één bekende datum binnenkomt. Dat past bij een doel met een vaste horizon: een bedrag dat over tien of vijftien jaar klaar moet staan. Je weet bij aankoop precies wat je op de einddatum krijgt, zolang de uitgever niet in gebreke blijft.

Voor de uitgever schuift de vorm alle betalingen naar het einde. Een organisatie die nu geld nodig heeft maar pas later kasstroom verwacht, hoeft geen jaarlijkse coupons op te hoesten. Strips zijn een bekend voorbeeld: banken splitsen een gewone staatsobligatie op in losse rente- en aflossingsstukken, die elk als zelfstandige zero coupon obligatie verhandeld worden.

Welke varianten er bestaan

Niet elke nulcoupon is gelijk. De belangrijkste verschillen zitten in wie hem uitgeeft en hoe hij is ontstaan. Staatsstrips komen voort uit het opsplitsen van staatsleningen en gelden als relatief kredietveilig. Bedrijfsobligaties zonder coupon dragen het kredietrisico van het uitgevende bedrijf: gaat dat failliet, dan krijg je de beloofde nominale waarde mogelijk niet.

Daarnaast bestaan er obligaties die als zero coupon worden uitgegeven en obligaties die pas via stripping hun coupon verliezen. Voor jou als belegger telt vooral het eindresultaat: één betaling op één datum, en daarvoor de kredietwaardigheid van de tegenpartij over de hele looptijd.

Renterisico en andere valkuilen

Een zero coupon obligatie reageert feller op renteveranderingen dan een vergelijkbare obligatie met coupons. Dat komt doordat al je geld pas op het einde terugkomt; de gemiddelde looptijd van je geld (de duration) is daardoor lang. Verkoop je tussentijds na een rentestijging, dan kan de koers flink lager staan dan je instapprijs.

Let ook op het kredietrisico van de uitgever, de verhandelbaarheid (sommige stukken kennen weinig handel) en de fiscale behandeling. De jaarlijkse waardeaangroei kan in NL en BE belast worden ook al ontvang je het geld pas op het einde; hoe dat precies uitpakt, verschilt per situatie en per land. Raadpleeg daarvoor de actuele regels.

In Nederland houden de AFM en DNB toezicht op de financiële markten; in België doet de FSMA dat, met consumenteninformatie via Wikifin. Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies.