Couponrente — wat een obligatie jaarlijks uitkeert

Wat de couponrente betekent voor de houder

Wie een obligatie bezit, leent geld uit aan de uitgever: een overheid of een bedrijf. In ruil daarvoor betaalt de uitgever periodiek rente. De couponrente legt vast hoeveel die rente is, uitgedrukt als percentage van de nominale waarde — het bedrag dat de uitgever aan het einde van de looptijd terugbetaalt.

De naam komt uit de tijd van papieren obligaties. Aan zo'n papier zaten coupons die je losknipte en inleverde om je rente op te halen. Die coupons zijn verdwenen, de term niet.

Het belangrijkste kenmerk: de couponrente staat vast. Stijgt of daalt de marktrente later, dan blijft de obligatie precies hetzelfde bedrag uitkeren. Die vastheid maakt obligaties voorspelbaar voor wie een stabiele stroom inkomsten zoekt.

Zo wordt de coupon berekend

De rekenregel is eenvoudig: vermenigvuldig de nominale waarde met de couponrente. Bij een nominale waarde van 1.000 euro en een couponrente van 5% komt er jaarlijks 50 euro binnen. Loopt de obligatie tien jaar, dan ontvang je tien keer die coupon, plus aan het einde de nominale waarde terug.

Sommige obligaties keren niet één keer per jaar uit maar twee keer. De couponrente blijft dan het jaarpercentage; de uitbetaling wordt simpelweg in twee helften verdeeld. Het totaal over een jaar blijft gelijk.

Couponrente versus effectief rendement

Hier zit de val waar beginnende beleggers in stappen. De couponrente zegt alleen iets over de uitkering ten opzichte van de nominale waarde. Wat je werkelijk verdient, hangt af van de prijs die je voor de obligatie betaalt — en die prijs wijkt op de beurs vaak af van de nominale waarde.

Koop je een obligatie onder de nominale waarde, dan ligt je werkelijke rendement hoger dan de couponrente, want je ontvangt dezelfde coupon over een lagere inleg. Betaal je meer dan de nominale waarde, dan zakt je rendement onder het couponpercentage. De couponrente is dus het startpunt van de berekening, niet het eindpunt.

Welke soorten couponrente er zijn

Niet elke obligatie werkt met een vast percentage. De varianten verschillen vooral in hoe de coupon door de tijd beweegt.

• Vaste couponrente: het percentage ligt voor de hele looptijd vast. Dit is de meest voorkomende vorm.
• Variabele couponrente: de coupon is gekoppeld aan een referentierente en beweegt daarmee mee. Stijgt die referentie, dan stijgt ook de uitkering.
• Nulcoupon: deze obligatie keert helemaal geen tussentijdse rente uit. In plaats daarvan koop je haar onder de nominale waarde en krijg je het volle bedrag terug aan het einde. Je rendement zit in het verschil.

Welke vorm bij een belegger past, hangt af van de looptijd, het renteklimaat en de voorspelbaarheid die hij zoekt.

Waarom de marktrente de koers stuurt

De couponrente verandert niet, maar de waarde van een obligatie op de beurs wel. Dat lijkt tegenstrijdig, maar volgt logisch uit het vaste karakter van de coupon.

Stel, de marktrente op nieuwe obligaties stijgt. Nieuwe leningen betalen dan een hogere coupon dan jouw oudere obligatie. Niemand wil jouw lagere coupon tegen de volle prijs, dus de koers van je obligatie daalt tot het effectieve rendement weer in lijn ligt met de markt. Daalt de marktrente juist, dan wordt jouw hogere vaste coupon aantrekkelijker en loopt de koers op.

Deze beweging — rente omhoog, obligatiekoers omlaag en omgekeerd — is een van de basisprincipes van obligatiebeleggen. De couponrente is het scharnierpunt waar die beweging omheen draait.

Risico's rond de couponrente

Een vaste coupon klinkt veilig, en in zekere zin is dat zo. Toch zitten er aandachtspunten aan vast.

Het eerste is renterisico: de koers van je obligatie kan dalen als de marktrente stijgt, ook al loopt de coupon gewoon door. Verkoop je voor het einde van de looptijd, dan kan dat koersverlies opleveren. Houd je de obligatie tot het einde, dan krijg je de nominale waarde terug en speelt dit minder.

Het tweede is kredietrisico: de coupon is alleen waard wat de uitgever kan betalen. Raakt een bedrijf in problemen, dan kan een betaling uitblijven. Bij staatsobligaties van financieel sterke landen is dat risico klein, bij obligaties met een lagere kredietwaardigheid groter — die compenseren dat doorgaans met een hogere couponrente.

In Nederland houdt de AFM toezicht op de informatie die beleggers over obligaties krijgen, in België doet de FSMA dat; consumenteninformatie vind je bij Wikifin. De Europese Centrale Bank stuurt met haar rentebeleid de marktrente, wat indirect de koers van bestaande obligaties beweegt. Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies.