Stagflatie uitgelegd — stagnatie én inflatie tegelijk

Stagflatie in het kort

• Stagflatie is groei die stilstaat of krimpt, gecombineerd met hoge inflatie
• De werkloosheid loopt op terwijl prijzen blijven stijgen
• Centrale banken zitten klem: renteverhoging remt de inflatie maar verergert de stagnatie
• De combinatie is zeldzaam, want normaal koelt inflatie af bij een zwakke economie
• Het raakt zowel je koopkracht als de waarde van veel beleggingen tegelijk

Wat stagflatie precies betekent

In een gezonde conjunctuur bewegen groei en inflatie meestal samen. Trekt de economie aan, dan stijgen lonen en prijzen; valt de vraag weg, dan zakt de inflatie mee. Stagflatie breekt dat patroon. De economische groei stokt of krimpt, maar de prijzen blijven hard stijgen. Tegelijk neemt de werkloosheid toe.

Die drie verschijnselen horen normaal niet bij elkaar. Juist daarom is stagflatie lastig te bestrijden en wordt het als een hardnekkig probleem gezien. Het is geen aparte gebeurtenis, maar een toestand waarin meerdere economische problemen samenvallen.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) brengt de Nederlandse conjunctuur in beeld, onder meer met de conjunctuurklok die groei, werkloosheid en prijzen samen toont. Stagflatie laat zich daarin herkennen als een ongunstige hoek: zwakke groei en stijgende werkloosheid, terwijl de inflatie hoog blijft.

Hoe stagflatie ontstaat

Stagflatie komt zelden uit één bron. Meestal werken twee mechanismen samen.

Het eerste is een aanbodschok. Wordt een grondstof waar de hele economie van afhangt plotseling veel duurder — denk aan energie — dan stijgen de productiekosten breed. Bedrijven berekenen dat door in hun prijzen, dus de inflatie loopt op. Tegelijk maakt de hogere kostprijs produceren minder rendabel, waardoor de productie terugvalt en banen verdwijnen.

Het tweede mechanisme is een loon-prijsspiraal. Als werknemers hogere lonen eisen om de gestegen prijzen bij te benen, stijgen de kosten van bedrijven opnieuw, die dat weer doorrekenen in hun prijzen. De inflatie houdt zichzelf in stand, ook als de economie al afkoelt.

De tabel laat zien waarom stagflatie zo ongemakkelijk is. In een gewone recessie koelt de inflatie af; dat geeft ruimte om de economie te stimuleren. Bij stagflatie ontbreekt die ruimte.

Waarom centrale banken klem zitten

Een centrale bank zoals de Europese Centrale Bank (ECB) heeft twee knoppen die hier tegen elkaar in werken. Om hoge inflatie te bestrijden, verhoogt ze normaal de rente: lenen wordt duurder, de vraag koelt af en prijzen stabiliseren. Maar bij stagflatie ligt de economie al op zijn rug. Een hogere rente remt dan ook de toch al zwakke groei en jaagt de werkloosheid verder op.

Het omgekeerde werkt evenmin. Verlaagt de bank de rente om groei te stimuleren, dan wakkert ze de inflatie juist verder aan. Welke knop ze ook kiest, één van de twee problemen verergert. Dat is de kern van het beleidsprobleem rond stagflatie.

De ECB stuurt op prijsstabiliteit voor de hele eurozone, dus voor zowel Nederland als België. Het rentebesluit dat helpt tegen de inflatie in het ene land, valt soms ongelukkig samen met de conjunctuur in het andere.

Waarvoor beleggers de term gebruiken

Beleggers gebruiken het begrip stagflatie vooral om een lastig scenario te schetsen waarin veel bezittingen tegelijk onder druk staan. In een normale recessie houden veilig geachte obligaties of contanten hun koopkracht redelijk vast. Bij stagflatie knaagt de inflatie ook aan die buffers, terwijl de zwakke economie tegelijk op de bedrijfswinsten en daarmee op aandelenkoersen drukt.

Een voorbeeld maakt het concreet. Stel dat de energieprijzen sterk stijgen. De inflatie loopt op naar een hoog niveau, fabrieken draaien terug en de werkloosheid neemt toe. Wie spaargeld aanhoudt, ziet de koopkracht ervan dalen door de inflatie. Wie aandelen bezit, ziet koersen mogelijk zakken omdat bedrijven minder verdienen. Er is in dat scenario weinig hoek waar de druk wegvalt.

Daarom duikt de term vaak op in marktcommentaren wanneer inflatiecijfers hoog blijven terwijl groeicijfers tegenvallen. Het is geen voorspelling, maar een manier om een specifieke combinatie van risico's te benoemen.

Waar je op let bij stagflatie

Let erop dat stagflatie een beschrijving is van een economische toestand, niet van één meetbaar getal. Er bestaat geen vaste grens waarboven je officieel "stagflatie" hebt; het is een oordeel over groei, inflatie én werkloosheid samen.

Pas ook op met de aanname dat een bepaalde beleggingscategorie altijd beschermt. Wat in de ene stagflatie-episode standhield, hoeft dat in de volgende niet te doen, omdat de oorzaak telkens anders is. De duur en hevigheid van het verschijnsel laten zich vooraf slecht inschatten.

Deze uitleg is educatief en bedoeld om het begrip te verhelderen; het is geen beleggingsadvies (AFM/MAR).