Sortino ratio uitgelegd — rendement per neerwaarts risico

Sortino ratio in vijf punten

• Meet rendement per eenheid neerwaarts risico, niet per eenheid totale beweeglijkheid
• De noemer telt alleen verliesschommelingen mee; winstuitschieters worden genegeerd
• Een hogere uitkomst wijst op een gunstiger verhouding tussen rendement en neerwaarts risico
• Ze is een verfijning van de Sharpe ratio, die juist álle beweeglijkheid bestraft
• Het referentiepunt is meestal de risicovrije rente of een minimaal gewenst rendement

Wat de Sortino ratio precies meet

Beleggers willen weten of een rendement de moeite waard was gezien het risico dat ze ervoor liepen. De Sortino ratio beantwoordt die vraag, maar met een specifieke opvatting van risico: alleen de bewegingen omlaag.

Het uitgangspunt is dat een belegger zich niet stoort aan een belegging die hard stijgt. Wat pijn doet, zijn de dalingen. Een maatstaf die zowel stijgingen als dalingen als risico telt, straft een fonds dat af en toe fors omhoog schiet even zwaar af als een fonds dat af en toe diep wegzakt, en dat voelt scheef. De Sortino ratio corrigeert dat door uitsluitend de neerwaartse schommelingen in de noemer te zetten.

De teller is het rendement boven een gekozen ondergrens. Vaak is dat de risicovrije rente, soms een minimaal gewenst rendement dat de belegger zelf vaststelt. Wie 4% als ondergrens neemt, telt alleen rendementen onder die 4% mee als "neerwaarts".

Hoe de berekening werkt

De Sortino ratio bestaat uit een breuk. Boven de streep staat het behaalde rendement min het referentierendement. Onder de streep staat de downside deviation: een soort standaarddeviatie die alléén kijkt naar de periodes waarin het rendement onder de ondergrens zakte.

Het verschil met een gewone standaarddeviatie zit hem in welke datapunten meetellen. Een standaarddeviatie meet de spreiding van álle uitkomsten rond het gemiddelde. De downside deviation negeert elke periode waarin het rendement boven de ondergrens lag, en meet alleen hoe sterk de tegenvallende periodes afweken.

Een vereenvoudigd voorbeeld. Stel een fonds haalde 9% rendement, de risicovrije rente was 2%, en de downside deviation kwam uit op 5%. Dan is de teller 9% − 2% = 7%, en de ratio 7 / 5 = 1,4. Een tweede fonds met hetzelfde rendement maar een downside deviation van 10% komt uit op 7 / 10 = 0,7. Het eerste fonds leverde dus meer rendement per eenheid neerwaarts risico.

Sortino ratio versus Sharpe ratio

De twee maatstaven lijken sterk op elkaar; het verschil zit volledig in de noemer.

Het verschil in de noemer verklaart waarom dezelfde belegging op beide maatstaven anders scoort. Dat een belegging op de ene maatstaf gunstiger oogt dan op de andere, betekent niet dat de ene "beter" presteert; ze beantwoorden een andere vraag. De keuze hangt af van hoe een belegger risico opvat: als elke afwijking, of alleen als de afwijkingen die geld kosten.

Waarvoor beleggers de Sortino ratio gebruiken

De ratio dient om beleggingen of fondsen met uiteenlopende risicoprofielen te vergelijken op een gelijke noemer. Twee fondsen kunnen hetzelfde rendement laten zien terwijl het ene veel grilliger naar beneden beweegt dan het andere. De Sortino ratio maakt dat verschil zichtbaar.

Ze is vooral gangbaar bij beleggingen met een scheve rendementsverdeling, waar grote opwaartse uitschieters voorkomen. Een gewone standaarddeviatie zou die uitschieters meetellen en het risico overdrijven. Voor strategieën die juist mikken op af en toe een grote winst, geeft de Sortino ratio een evenwichtiger beeld.

In de praktijk staat de ratio vaak in fondsoverzichten en factsheets, naast andere risicomaatstaven. Een belegger kan zo in één getal aflezen hoe een fonds zich verhield tot zijn eigen neerwaartse beweeglijkheid over een bepaalde periode.

Beperkingen en valkuilen bij de Sortino ratio

Een ratio is altijd een blik in de achteruitkijkspiegel. Ze beschrijft hoe een belegging zich in het verleden gedroeg en zegt niets met zekerheid over de toekomst.

De uitkomst hangt sterk af van de gekozen periode en het gekozen referentierendement. Verschuif je de ondergrens van 2% naar 4%, dan verandert de hele berekening. Vergelijk je twee fondsen, dan moeten de periode én de ondergrens identiek zijn, anders vergelijk je appels met peren.

Bij weinig tegenvallende periodes wordt de downside deviation klein en kan de ratio opvallend hoog uitvallen, soms op basis van te weinig waarnemingen om betekenisvol te zijn. Een extreem hoge Sortino ratio over een korte, gunstige periode zegt weinig. Lees de maatstaf daarom samen met het rendement, de periode en andere risicomaatstaven, en niet als losstaand oordeel.

Verwar de Sortino ratio niet met de Sortino index, een term die in sommige bronnen als synoniem wordt gebruikt voor dezelfde verhouding.