Internationaal Monetair Fonds (IMF) uitgelegd

Het IMF samengevat

• Het IMF bewaakt het mondiale geldstelsel en springt bij wanneer een land zijn buitenlandse rekeningen niet meer kan betalen
• Het geld komt uit bijdragen van de lidstaten, gekoppeld aan de omvang van hun economie
• Een lening gaat vrijwel altijd samen met voorwaarden over het economische beleid van het ontvangende land
• Het is geen ontwikkelingsbank en geen wereldwijde toezichthouder op banken — het richt zich op betalingsbalans en monetaire stabiliteit

Wat het IMF precies doet

Het IMF is opgericht om herhaling te voorkomen van de monetaire chaos uit de jaren dertig, toen landen elkaar beconcurreerden met devaluaties en handelsbarrières. De kerngedachte: een stabiel internationaal betalingsverkeer is in ieders belang, dus organiseren landen samen een vangnet.

In de praktijk vervult het Fonds drie taken. Het volgt de economie van elk lid en geeft beleidsadvies. Het verstrekt leningen aan landen die hun buitenlandse verplichtingen niet meer kunnen nakomen. En het deelt kennis en technische hulp, bijvoorbeeld bij het opzetten van een belastingdienst of een centrale bank.

Een land klopt bij het IMF aan wanneer de buitenlandse valuta opraakt. Dat gebeurt als de invoer structureel groter is dan de uitvoer, als kapitaal massaal het land verlaat, of als een schuld in dollars onbetaalbaar wordt. Zonder buitenlandse valuta kan een land geen olie, voedsel of medicijnen meer importeren.

Hoe het IMF aan zijn geld komt

De financiering draait om het quotum. Elk lid stort een bedrag in de gezamenlijke pot, en de hoogte van die storting hangt af van het gewicht van de economie in de wereld. Een grotere economie betaalt meer in — en krijgt in ruil meer stemrecht en een groter recht om te lenen.

Dat quotum bepaalt dus drie dingen tegelijk: hoeveel een land bijdraagt, hoeveel het mag opnemen en hoe zwaar zijn stem weegt bij beslissingen. Grote economieën zoals de Verenigde Staten hebben hierdoor meer invloed dan kleine landen. Die koppeling van geld aan stemrecht is een van de redenen dat het IMF kritiek krijgt.

Naast de quota beschikt het Fonds over een eigen rekeneenheid, het Special Drawing Right (SDR). Dat is geen echte munt die je in de portemonnee stopt, maar een claim op de valuta van de lidstaten, gebaseerd op een mandje van grote wereldmunten. Landen kunnen SDR's onderling inwisselen voor bruikbare valuta.

IMF versus Wereldbank

Beide instellingen zijn na de Tweede Wereldoorlog tegelijk opgericht en worden vaak verward, maar ze doen iets anders.

Het verschil zit in de aard van het probleem. Het IMF helpt bij een acute kas-nood, de Wereldbank bij structurele opbouw zoals wegen, scholen en energienetten. Een land kan met beide tegelijk te maken hebben.

Waarom een IMF-lening met voorwaarden komt

Een IMF-lening is zelden gratis geld zonder strings. Het Fonds eist meestal dat het land zijn beleid aanpast: de begroting op orde brengen, subsidies afbouwen, belastingen hervormen of de munt laten zweven. Die voorwaarden heten conditionaliteit.

De redenering erachter is dat een betalingscrisis bijna altijd een dieperliggende oorzaak heeft. Een lening die alleen het gat dicht zonder de oorzaak aan te pakken, levert binnen een paar jaar dezelfde crisis op. Vanuit het IMF bekeken beschermt de voorwaarde ook het geld van de andere leden — dat moet immers terugkomen.

Critici wijzen op de keerzijde. Bezuinigen midden in een crisis kan de economie verder laten krimpen en raakt vaak de armste inwoners het hardst. Voorstanders stellen dat een land zonder hervorming helemaal geen toegang meer heeft tot buitenlands kapitaal. Waar precies de balans ligt, is per geval een politieke discussie.

Wat het IMF betekent voor Nederland en België

Nederland en België zijn allebei lid van het IMF en betalen mee aan de gezamenlijke middelen. De relatie loopt in Nederland via De Nederlandsche Bank (DNB), die namens het land deelneemt; in België vervult de Nationale Bank van België een vergelijkbare rol. Als ontwikkelde economieën met een sterke betalingspositie zijn beide eerder geldschieter dan kredietnemer.

Voor een particuliere belegger is het IMF geen partij waar je rechtstreeks mee te maken krijgt. Toch raakt het je indirect. Een IMF-programma in een opkomend land beïnvloedt de wisselkoers, de rente en het vertrouwen van beleggers daar — en dus de koers van obligaties en aandelen uit die regio. IMF-rapporten over de wereldeconomie worden bovendien breed gelezen als gezaghebbende inschatting van groei en risico. Die inschattingen zijn analyses, geen voorspellingen waarop je blind kunt varen.

Misverstanden over het IMF

Het IMF wordt vaak verward met de Europese Centrale Bank of met een wereldwijde bankentoezichthouder. Dat klopt geen van beide: de ECB voert het monetaire beleid voor de eurozone, terwijl het IMF zich op het wereldwijde betalingsverkeer richt en geen rente vaststelt voor de euro.

Een tweede misverstand is dat het IMF "geld bijdrukt". Dat doet het niet zoals een centrale bank. Het herverdeelt middelen die de leden zelf inbrengen, aangevuld met de SDR-systematiek. De omvang van wat het kan uitlenen, is dus begrensd door wat de leden samen beschikbaar stellen.