Beursindex uitgelegd — wat een index precies meet

Beursindex in het kort

• Een beursindex bundelt de koersen van een groep aandelen tot één meetgetal
• De stand op zich zegt weinig; de verandering ten opzichte van gisteren of vorig jaar telt
• De samenstelling en de wegingsmethode bepalen wat de index eigenlijk meet
• Bekende voorbeelden zijn de AEX (NL) en de Bel 20 (BE)
• Je belegt nooit rechtstreeks in een index, wel in een fonds dat hem nabootst

Wat een beursindex eigenlijk meet

Een index vat een hele groep aandelen samen in één cijfer. In plaats van honderd losse koersen te volgen, kijk je naar één stand die optelt en gemiddeld wat die aandelen samen doen. Stijgt de stand met 1%, dan zijn de onderliggende aandelen samen — naar de gekozen weging — gemiddeld 1% meer waard geworden.

Het absolute getal heeft weinig betekenis op zichzelf. Een index die op 800 staat is niet "goedkoper" of "duurder" dan een index op 7.000; de startwaarde is ooit willekeurig gekozen. Wat telt, is de beweging: hoeveel procent een index stijgt of daalt over een dag, een jaar of een decennium.

Daarmee werkt een index als thermometer van een markt. Beleggers, journalisten en fondsbeheerders gebruiken hem om in één zin te zeggen hoe "de beurs" het doet, zonder elk afzonderlijk fonds te noemen.

Hoe de stand wordt berekend

De manier waarop de losse koersen worden samengevoegd, bepaalt het karakter van de index. Er zijn grofweg drie wegingsmethodes, en het verschil is groter dan het lijkt.

De meerderheid van de bekende indices, waaronder de AEX, gebruiken de eerste methode. Een handvol grote namen kan dan een flink deel van de hele beweging veroorzaken, terwijl de kleinste fondsen nauwelijks doortikken. Wie alleen naar de indexstand kijkt, ziet die scheefheid niet.

Om te voorkomen dat één bedrijf de index volledig overheerst, hanteren samenstellers vaak een wegingsplafond. Bij de AEX is het gewicht van een enkel fonds begrensd, zodat geen enkele naam de meetlat in zijn eentje stuurt. Bij herweging wordt zo'n plafond opnieuw toegepast.

Waarvoor beleggers een index gebruiken

Een index dient drie praktische doelen. Ten eerste als graadmeter: hij vertelt in één getal hoe een markt of regio presteert. Ten tweede als benchmark, oftewel meetlat voor een beleggingsportefeuille. Wie zelf aandelen kiest, kan zijn rendement afzetten tegen de index om te zien of het uitkiezen iets heeft opgeleverd.

Ten derde vormt een index de blauwdruk voor beleggingsproducten. Een indexfonds of ETF koopt de aandelen uit een index in dezelfde verhouding na, zodat je met één aankoop de hele mand volgt in plaats van losse fondsen te selecteren. Het rendement van zo'n fonds beweegt dan vrijwel gelijk met de index, op kosten en kleine afwijkingen na.

Een voorbeeld maakt het concreet. Wil je meebewegen met de brede Nederlandse markt zonder 25 losse aandelen te kopen, dan volgt een AEX-indexfonds die index voor je. Stijgt de AEX over een jaar, dan stijgt het fonds in de regel mee; daalt hij, dan daal je mee.

Welke soorten indices er zijn

Niet elke index meet hetzelfde. Een brede marktindex zoals de AEX of de Bel 20 dekt de grootste fondsen van een land. Een sectorindex volgt alleen bedrijven uit één bedrijfstak, bijvoorbeeld banken of technologie. Een wereldindex bundelt aandelen uit tientallen landen in één getal.

Er is ook een belangrijk onderscheid tussen een koersindex en een herbeleggingsindex (total return). Een koersindex telt alleen de koersbewegingen mee. Een herbeleggingsindex telt ook het uitgekeerde dividend mee, alsof je dat steeds opnieuw inlegt. Over lange periodes loopt het verschil tussen die twee flink op, terwijl ze dezelfde aandelen volgen. Vergelijk je rendementen, kijk dan welke variant je voor je hebt.

Risico's en beperkingen van een index

Een index oogt als een objectief, neutraal getal, maar dat is hij niet helemaal. De samenstelling is een keuze: iemand bepaalt welke aandelen erin zitten, hoe ze wegen en wanneer de mand wordt herzien. Die keuzes kleuren wat je meet.

Bij een naar beurswaarde gewogen index leunt de stand zwaar op enkele grote namen. Gaat het goed met die paar fondsen en slecht met de rest, dan kan de index toch stijgen — een vertekend beeld van "de markt". Spreiding binnen een index is daardoor minder breed dan het aantal namen suggereert.

Daarnaast volgt een index de markt zonder te oordelen. Hij beweegt mee omhoog én omlaag, en biedt geen bescherming tegen een brede daling. Een fonds dat de index netjes volgt, daalt in een berenmarkt gewoon mee. De index meet de markt; hij beschermt er niet tegen.

In Nederland en België vallen indexfondsen en ETF's onder het toezicht van respectievelijk de AFM en DNB, en de FSMA in België; consumenteninfo loopt in België via Wikifin. Deze uitleg is educatief en bedoeld om het begrip te verhelderen, niet als beleggingsadvies.

Veelgemaakte denkfouten bij een beursindex

De grootste valkuil is de indexstand lezen als een prijs. Een hoge stand betekent niet "duur" en een lage stand niet "goedkoop"; het zijn alleen verschillende startpunten. Een tweede valkuil is denken dat alle aandelen in de index even hard meetellen — bij weging naar beurswaarde is dat zelden zo. Een derde is koers- en herbeleggingsrendement door elkaar halen, waardoor je twee getallen vergelijkt die niet hetzelfde meten.