ATR uitgelegd — wat de Average True Range meet

ATR in het kort

• ATR meet de gemiddelde koersbeweging per periode, niet de richting
• De berekening start bij de "true range": de grootste van drie afstanden per periode
• Een hoge ATR wijst op veel beweging, een lage op een rustige markt
• Beleggers gebruiken ATR vooral om risico en stop-afstanden in te schatten
• De waarde staat in de munt van het instrument, niet in procenten

Wat ATR meet

ATR vertaalt onrust in een getal. Het cijfer zegt hoeveel een koers gemiddeld op en neer beweegt binnen één periode — een dag, een week of een uur, afhankelijk van de grafiek die je bekijkt. Beweegt een aandeel doorgaans een paar tientjes per dag, dan ligt de ATR rond dat bedrag.

Belangrijk is dat ATR niets zegt over de richting. Een koers die hard daalt en een koers die hard stijgt kunnen exact dezelfde ATR hebben. De indicator meet uitsluitend de omvang van de beweging. Een ATR die oploopt betekent dat de markt onrustiger wordt, niet dat de koers de ene of de andere kant op gaat.

De waarde staat in dezelfde eenheid als de koers. Voor een aandeel van 80 euro kan de ATR bijvoorbeeld 1,50 euro zijn; voor een aandeel van 8 euro misschien 0,15 euro. Wil je twee instrumenten met heel verschillende koersniveaus vergelijken, dan deel je de ATR door de koers, zodat je een percentage krijgt.

Hoe de true range wordt berekend

De basis van ATR is de "true range" per periode. Dat is niet zomaar het verschil tussen hoog en laag, want koersen kunnen tussen twee periodes een sprong maken (een gap). Om die sprong mee te tellen, neemt de true range de grootste van drie afstanden:

• het verschil tussen de hoogste en de laagste koers van de periode;
• het verschil tussen de hoogste koers en de slotkoers van de vorige periode;
• het verschil tussen de laagste koers en de slotkoers van de vorige periode.

De grootste van deze drie is de true range van die periode. Vervolgens neemt ATR het gemiddelde van die true ranges over een aantal periodes — in de praktijk vaak veertien. Zo filtert de indicator losse uitschieters weg en houd je een vloeiender beeld van de gemiddelde beweging over.

Een rekenvoorbeeld stap voor stap

Stel, een aandeel sloot gisteren op 50 euro. Vandaag is de hoogste koers 53 euro en de laagste 49 euro. De drie afstanden zijn dan: hoog min laag = 4 euro; hoog min vorige slot = 53 − 50 = 3 euro; vorige slot min laag = 50 − 49 = 1 euro. De grootste is 4 euro, dus de true range van vandaag is 4 euro.

Doe je dit voor elke dag en middel je de uitkomsten over veertien dagen, dan komt daar bijvoorbeeld een ATR van 3,20 euro uit. Dat getal zegt: dit aandeel beweegt de laatste tijd gemiddeld zo'n 3,20 euro per dag. Loopt die waarde de week erop op naar 4,50 euro, dan is de markt rumoeriger geworden.

Waarvoor beleggers ATR gebruiken

De meerderheid van de toepassingen draaien om het inschatten van risico, niet om het voorspellen van koersen. Een veelgebruikt doel is het bepalen van de afstand van een stop-loss: door die af te stemmen op de ATR, geef je een rustig aandeel een kleinere marge en een beweeglijk aandeel een ruimere marge. Zo voorkom je dat normale ruis je positie te vroeg sluit.

Een tweede toepassing is positiegrootte. Wie per positie evenveel risico wil lopen, kan een kleiner aantal stuks kopen van een instrument met een hoge ATR en een groter aantal van een rustig instrument. Tot slot dient ATR als thermometer: een sterk oplopende ATR signaleert dat er onrust in de markt zit, bijvoorbeeld rond cijfers of nieuws.

ATR vergeleken met andere volatiliteitsmaten

ATR is niet de enige manier om beweeglijkheid te meten. De volgende maten benaderen volatiliteit elk op een andere manier:

Het onderscheid zit in het uitgangspunt. ATR kijkt naar de hoog-laag-beweging per periode en telt koerssprongen tussen periodes mee. Standaarddeviatie kijkt alleen naar slotkoersen en hun spreiding. Beta zegt iets heel anders: hoe een aandeel meebeweegt met de bredere index. Welke maat past, hangt af van wat je wilt weten.

Valkuilen bij ATR

ATR is een beschrijving van het verleden, geen voorspelling. Een lage waarde betekent dat de markt de afgelopen periode rustig was, niet dat dat zo blijft; juist na rustige periodes kan de beweging plots terugkeren. Ook is de absolute waarde zonder context lastig te lezen: een ATR van 2 euro is veel voor een aandeel van 10 euro en weinig voor een aandeel van 500 euro.

Verder verandert het beeld met de periode-instelling en de gekozen grafiek. Een ATR op een uurgrafiek vertelt iets anders dan een ATR op een weekgrafiek. ATR zegt niets over richting, dus wie er een koop- of verkoopsignaal uit wil afleiden, vraagt de indicator iets wat hij niet kan geven.

Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies. Technische indicatoren zoals ATR beschrijven koersgedrag; ze garanderen geen uitkomst. Wie in NL of BE belegt, valt onder het toezicht van respectievelijk de AFM en de FSMA, die consumenten waarschuwen dat rendementen uit het verleden geen garantie voor de toekomst zijn.