Alpha uitgelegd — extra rendement boven de benchmark

Alpha samengevat

• Alpha is het rendement bovenop wat de markt en het risico al verklaren
• Het meet hoeveel waarde een beheerder of strategie zelf toevoegt
• Positief is beter dan de benchmark, negatief is slechter, nul is gelijk
• Je hebt altijd een benchmark én een risicomaat (beta) nodig om alpha te bepalen
• Aanhoudende positieve alpha is zeldzaam en moeilijk vol te houden

Wat alpha precies meet

De gedachte achter alpha is simpel: een groot deel van je rendement komt gewoon doordat de hele markt beweegt. Stijgt de beurs, dan stijgt vrijwel elke aandelenportefeuille mee. Dat rendement is geen verdienste van de belegger — het is marktbeweging die je opvangt door überhaupt in aandelen te zitten.

Alpha probeert dat marktdeel eruit te filteren. Wat overblijft, is het stuk rendement dat niet door de markt wordt verklaard. Een fondsbeheerder die aandelen selecteert, een timing- strategie of een specifieke factorkeuze: dat zijn de dingen die alpha kunnen opleveren of juist kosten. Het cijfer is dus een rapportcijfer voor de toegevoegde waarde, los van het geluk of de pech van de markt zelf.

Belangrijk is het woord "risicogecorrigeerd". Een portefeuille die meer risico neemt dan de benchmark, hoort ook een hoger rendement op te leveren — anders word je niet beloond voor dat extra risico. Alpha houdt daar rekening mee. Een fonds dat 12% haalde terwijl de markt 10% deed, lijkt op het eerste gezicht knap. Maar als dat fonds veel beweeglijker was dan de markt, kan de echte alpha alsnog nul of negatief zijn.

Hoe alpha wordt berekend

De meest gangbare berekening leunt op het Capital Asset Pricing Model (CAPM). Eerst bepaal je het rendement dat je gezien het risico had mógen verwachten. Vervolgens trek je dat van het werkelijke rendement af. Wat overblijft, is de alpha — ook wel Jensen's alpha genoemd.

In woorden: verwacht rendement = risicovrije rente + beta × (marktrendement − risicovrije rente). De alpha is het verschil tussen wat je echt behaalde en die verwachting.

Een hypothetisch voorbeeld. Stel: de risicovrije rente is 2%, de markt deed 8%, en je fonds heeft een beta van 1,0. Dan was het verwachte rendement 2% + 1,0 × (8% − 2%) = 8%. Behaalde het fonds 9%, dan is de alpha +1%. Behaalde het 6%, dan is de alpha −2%. Het gaat dus nooit om het kale rendement, maar om het verschil met de verwachting.

Alpha versus beta

Alpha en beta worden vaak in één adem genoemd, maar meten iets verschillends. Beta beschrijft hóé hard een belegging meebeweegt met de markt; alpha beschrijft wat er ná die beweging nog over is aan eigen prestatie.

Een indexfonds dat de AEX of de Bel 20 volgt, mikt bewust op een beta van ongeveer 1 en op een alpha van ongeveer nul: het wil de markt volgen, niet verslaan. Een actieve beheerder rekent zijn hogere kosten juist door in de hoop positieve alpha te leveren.

Waarvoor beleggers alpha gebruiken

Alpha is in de eerste plaats een beoordelingsinstrument. Wie de prestatie van een fonds, een beheerder of een eigen strategie wil beoordelen, kijkt of er na correctie voor risico echt iets is toegevoegd. Twee fondsen met hetzelfde rendement kunnen een totaal verschillende alpha hebben — het ene nam veel meer risico voor diezelfde uitkomst.

Ook bij de keuze tussen actief en passief beleggen speelt alpha een hoofdrol. Passief beleggen accepteert dat je geen alpha najaagt en alleen de markt volgt tegen lage kosten. Actief beleggen is feitelijk een weddenschap dat de beheerder genoeg alpha levert om de hogere kosten goed te maken. Blijft de alpha na kosten negatief, dan betaal je meer voor een slechter resultaat dan een simpel indexfonds.

Waarom positieve alpha zo moeilijk vast te houden is

Een mooi alpha-cijfer over één jaar zegt weinig. Het kan toeval zijn: een paar geslaagde keuzes of simpelweg geluk. Pas over meerdere jaren wordt zichtbaar of er een herhaalbare vaardigheid achter zit. Veel fondsen die in het ene jaar uitblinken, vallen in het volgende terug naar het gemiddelde.

Kosten knagen bovendien permanent aan de alpha. Beheervergoedingen, transactiekosten en belastingen worden afgetrokken vóórdat jij iets overhoudt. Een bruto-alpha van 1% kan na kosten zomaar in een negatieve netto-alpha veranderen. Let dus altijd op of een cijfer vóór of ná kosten is gemeten, en tegen welke benchmark. Een gunstig gekozen benchmark maakt elke alpha mooier dan ze is. Vergelijk je een wereldwijd aandelenfonds met een spaarrente, dan oogt de alpha enorm — terwijl de juiste maatstaf een wereldwijde aandelenindex zou zijn.

Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies. In Nederland houdt de AFM toezicht op de informatie die fondsen over hun prestaties verstrekken, in België doet de FSMA dat (consumenteninfo via Wikifin); rendement uit het verleden biedt geen garantie voor de toekomst.