Venture capital uitgelegd — risicokapitaal voor startups

Venture capital in het kort

• Venture capital is eigen vermogen voor startups en scale-ups, geen lening
• De investeerder krijgt aandelen en deelt in winst én verlies
• Het merendeel van de investeringen mislukt; enkele grote successen dragen het rendement
• Het geld komt meestal uit een fonds dat namens andere geldgevers belegt
• Particulieren komen er zelden direct in; het speelt zich grotendeels buiten de beurs af

Wat venture capital precies is

Venture capital, in het Nederlands durfkapitaal, is een vorm van financiering waarbij een investeerder geld inbrengt in een bedrijf dat nog te jong of te risicovol is voor een bank. Een startup zonder vaste omzet en zonder onderpand krijgt bij een bank lastig een lening. Een durfkapitalist springt daar in: hij geeft geld en vraagt er aandelen voor terug.

Het verschil met een lening is wezenlijk. Een lening moet je terugbetalen, met rente, of het bedrijf nu groeit of niet. Venture capital is eigen vermogen. De investeerder wordt mede-eigenaar en verdient pas iets als het bedrijf in waarde stijgt. Gaat de onderneming failliet, dan is zijn inleg weg en staat hij achteraan in de rij.

Die investeerder denkt in een paar jaar vooruit. Hij stapt in een vroege fase, helpt het bedrijf groeien en wil er later uit tegen een veel hogere waardering. Dat uitstappen heet de exit en is het hele doel van de operatie.

Hoe een venture-capitalfonds werkt

Achter de meerderheid van de durfinvesteringen zit geen rijke particulier maar een fonds. Een venture-capitalfonds haalt geld op bij grote geldgevers — pensioenfondsen, verzekeraars, vermogende families — en belegt dat namens hen in een portefeuille van jonge bedrijven. De beheerder kiest de bedrijven, onderhandelt over de voorwaarden en begeleidt ze.

Het fonds spreidt bewust over veel deelnemingen, omdat de uitkomsten extreem ongelijk zijn. De meerderheid van de jonge bedrijven levert weinig of niets op. Eén of twee uitschieters die tien- of honderdvoudig in waarde stijgen, moeten het verlies op alle andere goedmaken. Dit patroon — een handvol winnaars draagt het hele fonds — is kenmerkend voor de sector.

De beheerder rekent doorgaans een jaarlijkse beheervergoeding plus een aandeel in de winst boven een bepaalde drempel. Daardoor verdient hij het meest als het fonds als geheel goed presteert, niet als één enkele deelneming toevallig stijgt.

De financieringsrondes van vroeg naar laat

Een bedrijf haalt zelden in één keer al zijn geld op. Het doet dat in opeenvolgende rondes, waarbij de waardering bij elke ronde idealiter hoger ligt. Elke ronde trekt een ander type investeerder aan.

Bij elke nieuwe ronde komen er aandelen bij. Bestaande eigenaren, inclusief de oprichters, houden daardoor een kleiner percentage over — dat heet verwatering. Of dat erg is, hangt af van de waardering: een kleiner stuk van een veel groter bedrijf kan meer waard zijn dan een groot stuk van een klein bedrijf.

Waarvoor durfkapitaal wordt gebruikt

Venture capital financiert bedrijven die snel willen groeien voordat ze winstgevend zijn. Denk aan een softwarebedrijf dat eerst miljoenen gebruikers wil binnenhalen, of een biotechbedrijf dat jaren onderzoek doet voordat er één product op de markt komt. Zulke bedrijven verbranden in het begin geld en hebben kapitaal nodig dat geen maandelijkse aflossing eist.

Een concreet voorbeeld maakt het tastbaar. Een fonds investeert vijf miljoen euro in tien startups, telkens een half miljoen voor een belang. Zeven gaan failliet of stagneren en leveren vrijwel niets op. Twee verdubbelen rustig. Eén wordt overgenomen voor het twintigvoudige van de inleg. Die ene verkoop levert tien miljoen op — meer dan het hele fonds inlegde. Zo werkt het rekenmodel: de winnaar betaalt voor alle verliezers.

Venture capital versus private equity

Venture capital wordt vaak in één adem genoemd met private equity, maar de twee zitten in een andere fase van de levenscyclus van een bedrijf.

Beide kopen niet-beursgenoteerde bedrijven, maar een durfkapitalist wedt op de toekomst van een onbewezen onderneming, terwijl een private-equityinvesteerder een draaiend bedrijf overneemt en probeert efficiënter te maken.

Risico's van venture capital voor de belegger

Het risico is fundamenteel anders dan bij een beursaandeel. Je geld zit jarenlang vast: een durffonds loopt vaak tien jaar of langer voordat de deelnemingen tot een exit komen. Tussentijds verkopen kan meestal niet, want er is geen beurs waarop je je belang van de hand doet.

Daar komt het waarderingsrisico bij. De waarde van een privébedrijf staat niet op een schermpje; ze is een schatting tot het moment van verkoop. Een ronde tegen een hoge waardering zegt nog niet dat die waarde ook gerealiseerd wordt. Pas bij de exit blijkt wat het echt waard was.

Voor particuliere beleggers is directe toegang bovendien beperkt. Venture capital speelt zich grotendeels buiten de beurs af en valt voor een groot deel buiten het reguliere beleggerstoezicht dat de AFM (Nederland) en de FSMA (België) op publieke producten houden. Fondsen richten zich doorgaans op professionele en gekwalificeerde investeerders. Particulieren die toch exposure willen, doen dat vaker indirect — bijvoorbeeld via een beursgenoteerde investeringsmaatschappij of een gespecialiseerd fonds. Deze uitleg is educatief en geen advies.