Trustfonds uitgelegd — hoe een trust je vermogen beheert

Trustfonds samengevat

• Een trustfonds scheidt het juridische eigendom (bij de trustee) van het economische belang (bij de begunstigden)
• Er zijn drie rollen: de oprichter, de trustee en de begunstigde
• Het wordt vooral gebruikt voor vermogensoverdracht, bescherming van vermogen en goede doelen
• De trust is een Angelsaksische rechtsfiguur die het Nederlandse en Belgische recht niet zelf kent
• De fiscale behandeling in NL en BE is complex en kan tot doorbelasting aan oprichter of begunstigde leiden

Wat een trustfonds precies regelt

De kern van een trust is een splitsing die ons eigen recht niet kent: het eigendom wordt opgedeeld. De trustee wordt de juridische eigenaar van de bezittingen, maar mag er niets voor zichzelf mee. Het economische belang ligt bij de begunstigden. De oprichter geeft het vermogen onherroepelijk of herroepelijk uit handen en legt in een akte vast hoe de trustee ermee om moet gaan.

Die akte is het hart van de constructie. Daarin staat welk vermogen erin gaat, wie de begunstigden zijn en welke vrijheid de trustee heeft bij het uitkeren. Een trust is dus geen rekening of beleggingsproduct, maar een afspraak over beheer en bestemming van vermogen.

Het beheerde vermogen kan van alles zijn: geld, aandelen, vastgoed of een familiebedrijf. Zolang het binnen de trust valt, is het afgescheiden van het overige vermogen van de betrokkenen.

De drie rollen: oprichter, trustee en begunstigde

De oprichter (in het Engels de settlor of grantor) brengt het vermogen in en bepaalt de spelregels. Soms is dat tijdens leven, soms via een testament.

De trustee beheert het vermogen en is gebonden aan de akte en aan een zorgplicht tegenover de begunstigden. Die zorgplicht is streng: de trustee moet in het belang van de begunstigden handelen, niet in het eigen belang. Een trustee kan een persoon zijn of een professionele instelling.

De begunstigde (beneficiary) heeft recht op het vermogen of op uitkeringen daaruit, binnen de grenzen die de oprichter stelde. Bij een zogeheten discretionaire trust beslist de trustee zelf wie wanneer hoeveel krijgt. Daardoor heeft een begunstigde niet altijd een hard, opeisbaar recht.

Waarvoor families en organisaties een trust gebruiken

Het bekendste gebruik is vermogensoverdracht binnen families. Een ouder kan vermogen reserveren voor kinderen of kleinkinderen en bepalen dat zij het pas op een bepaalde leeftijd ontvangen. Zo blijft een erfenis beheerd tot de begunstigde er volgens de oprichter klaar voor is.

Een tweede toepassing is bescherming van vermogen. Omdat het vermogen juridisch niet meer van de oprichter is, kan het in sommige rechtsstelsels buiten het bereik van schuldeisers of een echtscheiding blijven. Dat effect is niet onbegrensd en hangt sterk af van het toepasselijke recht.

Verder zetten goede doelen en stichtingen trusts in om donaties voor een specifiek doel vast te leggen. Denk aan een fonds dat alleen studiebeurzen uitkeert. Een voorbeeld: een grootouder plaatst een aandelenportefeuille in een trust met de bepaling dat de kleinkinderen pas op hun 25e toegang krijgen en tot die tijd alleen het dividend voor studie mag worden gebruikt.

Welke soorten trusts er zijn

Trusts verschillen vooral in hoeveel grip de oprichter behoudt en wanneer ze ontstaan. De volgende indeling helpt de varianten uit elkaar te houden.

De praktijk combineert deze kenmerken vaak. Een testamentaire trust is bijvoorbeeld bijna altijd onherroepbaar, simpelweg omdat de oprichter er niet meer is.

Een trustfonds in Nederland en België

Het Nederlandse en het Belgische recht kennen de trust niet als eigen rechtsfiguur. Ons stelsel gaat uit van één eigenaar per goed en kent de splitsing tussen juridisch en economisch eigendom in deze vorm niet. Een trust wordt hier dus opgericht onder buitenlands recht.

Wel kunnen Nederlandse en Belgische ingezetenen betrokken zijn bij een buitenlandse trust, als oprichter of als begunstigde. Voor een vergelijkbaar doel binnen het eigen recht wordt vaak een stichting of een fonds gebruikt, al werken die juridisch anders.

Voor de fiscus is een trust een aandachtspunt. Zowel de Nederlandse als de Belgische belastingdienst kijkt door de constructie heen om te voorkomen dat vermogen onzichtbaar wordt. Dat betekent dat het trustvermogen of de uitkeringen alsnog bij de oprichter of de begunstigde belast kunnen worden. De precieze regels zijn ingewikkeld en land-afhankelijk; laat je hierover goed informeren door een fiscalist.

Belasting en valkuilen bij een trustfonds

De grootste valkuil is denken dat vermogen in een trust automatisch buiten zicht van de belasting blijft. Dat is in NL en BE doorgaans niet zo: de wetgever heeft juist regels om door de trust heen te kijken. Een trust opgezet om belasting te ontwijken kan dus alsnog tegen je werken.

Let ook op het verlies van controle bij een onherroepelijke trust. Wie het vermogen definitief uit handen geeft, kan een eenmaal genomen beslissing meestal niet terugdraaien. De keuze van de trustee weegt daarom zwaar.

Tot slot zijn er kosten. Het opzetten en jaarlijks beheren van een trust via een professionele trustee brengt advies- en beheerkosten met zich mee, die voor kleinere vermogens niet altijd opwegen tegen de voordelen. Deze uitleg is educatief en geen fiscaal of juridisch advies.