Market maker — wat doet een marktmaker op de beurs?

Market maker samengevat

• Een market maker stelt tegelijk een bied- en een laatkoers en handelt op beide
• Zo is er bijna altijd een tegenpartij, ook als geen andere belegger op dat moment handelt
• De verdienste zit in de spread: het verschil tussen koop- en verkoopkoers
• Hij voegt liquiditeit toe en maakt de uitvoering van orders sneller en voorspelbaarder
• In Nederland en België valt deze rol onder toezicht van AFM en FSMA

Wat een market maker op de beurs doet

Stel je wilt een aandeel of ETF kopen, maar op dat exacte moment biedt geen enkele andere belegger het te koop aan. Zonder tegenpartij staat je order stil. De market maker vult dat gat: hij verklaart zich bereid om continu te kopen tegen de ene koers en te verkopen tegen een iets hogere koers. Jij handelt dus niet rechtstreeks met een andere particulier, maar met deze professionele partij.

Dat doet hij niet uit liefdadigheid. Het verschil tussen zijn koop- en verkoopkoers is zijn beloning voor het risico dat hij loopt en het kapitaal dat hij vastlegt. Bij elke afgeronde rondgang — kopen en weer verkopen — houdt hij in principe dat kleine verschil over. Op een enkele transactie is dat een paar centen. Over miljoenen transacties per dag loopt het op.

Een market maker neemt een positie in zonder te weten of de koers daarna stijgt of daalt. Koopt hij stukken van jou en zakt de koers voordat hij ze weer kwijt is, dan verliest hij geld op die voorraad. Hij beheert dat risico voortdurend en past zijn koersen aan de marktomstandigheden aan.

Zo ontstaat de bid-ask spread

De twee koersen die een market maker afgeeft hebben vaste namen. De biedkoers (bid) is de prijs waartegen hij wil kopen; de laatkoers (ask) is de prijs waartegen hij wil verkopen. Het verschil ertussen heet de bid-ask spread.

Die spread is geen willekeurig getal. Hij weerspiegelt hoeveel risico de market maker loopt en hoe vlot hij een ingenomen positie weer kan afwikkelen. Een paar factoren bepalen de breedte:

Voor jou als belegger is de spread een verborgen kostenpost. Koop je tegen de laatkoers en zou je een seconde later weer verkopen tegen de biedkoers, dan ben je het verschil kwijt, nog vóór er ook maar iets met de koers gebeurt. Bij druk verhandelde fondsen is dat verschil minimaal. Bij obscure of dun verhandelde effecten kan het flink oplopen.

Waarvoor market makers nodig zijn

De kernbijdrage van een market maker is liquiditeit: het gemak waarmee je iets kunt kopen of verkopen zonder de koers sterk te verstoren. Zonder partijen die doorlopend koersen stellen, zou je voor elke transactie moeten wachten tot er toevallig een andere belegger met de tegenovergestelde wens opduikt.

Vooral bij beursverhandelde fondsen (ETF's) is deze rol zichtbaar. Daar spreekt men vaak van een aangewezen liquidity provider. Die zorgt dat de koers van het fonds dicht bij de waarde van de onderliggende beleggingen blijft. Wijkt de beurskoers af van die onderliggende waarde, dan kan de market maker dat verschil benutten en duwt zijn handelen de koers weer terug richting de juiste waarde. Voor de particuliere belegger betekent dit dat je een ETF tegen een eerlijke prijs kunt verhandelen, ook als het fonds zelf klein is.

Een concreet voorbeeld. Je plaatst om half drie 's middags een marktorder voor een veelverhandelde ETF. Dankzij de market maker krijg je vrijwel onmiddellijk uitvoering tegen een koers die maar fracties afwijkt van de onderliggende waarde — ook al stond op dat moment geen enkele andere particulier klaar om die stukken aan je te verkopen.

Soorten market makers en hoe ze werken

Niet elke market maker is hetzelfde. De rol komt in verschillende vormen voor, afhankelijk van de markt en de afspraken met de beurs.

Veel moderne market makers werken volledig geautomatiseerd. Algoritmes berekenen voortdurend welke bied- en laatkoers verstandig is, gegeven de voorraad, de beweeglijkheid en de orders die binnenkomen. Die koersen worden vele keren per seconde bijgesteld. Een aangewezen market maker draagt daarbij een verplichting: hij moet ook in onrustige tijden koersen blijven afgeven, zodat de markt niet droogvalt precies wanneer beleggers willen handelen.

Risico's en aandachtspunten bij market makers

Het bestaan van een market maker betekent niet dat handelen kosteloos is. De spread is een reële kostenpost die je betaalt bovenop transactiekosten van je broker. Bij grote, liquide fondsen valt dat nauwelijks op; bij kleine, zelden verhandelde effecten kan het je rendement merkbaar drukken.

Daarnaast is de aanwezigheid van een market maker geen garantie. In zeer turbulente omstandigheden kunnen spreads sterk verbreden en kan de uitvoering trager of duurder uitpakken. Een vrije liquiditeitsverschaffer is bovendien tot niets verplicht en kan zich terugtrekken op het moment dat het rumoerig wordt.

Voor jou als belegger zijn twee dingen praktisch. Met een limietorder bepaal je zelf tegen welke koers je wilt handelen, in plaats van de gestelde koers klakkeloos te accepteren. En de spread is bij minder verhandelde effecten doorgaans breder, wat een extra kostenpost vormt die je vooraf kunt nagaan.

Market makers vallen onder financieel toezicht. In Nederland houdt de AFM toezicht op een ordelijke handel op de beurzen, met DNB als prudentieel toezichthouder; in België vervult de FSMA die rol, met consumenteninformatie via Wikifin. Deze uitleg is educatief en geen advies.