Libor uitgelegd — wat het was en waarom het verdween

Libor in het kort

• Libor was een interbancaire rente: het tarief waartegen banken elkaar geld zeiden te lenen
• Het werd gebruikt als basis voor de rente op leningen, hypotheken en derivaten
• Het tarief kwam tot stand via opgaven van banken, niet via echte transacties
• Door manipulatie en gebrek aan onderliggende handel is Libor uitgefaseerd
• Nieuwe referentierentes nemen de rol over, gebaseerd op werkelijke transacties

Wat Libor precies was

Libor stond voor de prijs van geld lenen tussen banken onderling, voor verschillende looptijden en in verschillende valuta. Een bank die op korte termijn liquiditeit nodig had, kon bij een andere bank lenen. De rente die daarbij hoorde, werd via Libor in een dagelijks cijfer samengevat.

Dat cijfer was geen losse aangelegenheid. Omdat de interbancaire rente weerspiegelt hoe duur geld op dat moment is, koppelden geldverstrekkers er de rente op hun eigen producten aan. Steeg Libor, dan steeg de rente op een lening die eraan vastzat mee. Zo werkte één centraal tarief door tot in de maandlasten van een huishouden aan de andere kant van de wereld.

Hoe het Libor-tarief tot stand kwam

Het bijzondere aan Libor was de manier waarop het werd berekend. Een vaste groep grote banken gaf elke dag op tegen welk tarief zij dachten te kunnen lenen. De hoogste en laagste opgaven werden weggelaten en van de rest werd het gemiddelde genomen. Dat gemiddelde was de Libor voor die dag.

Hier zit meteen de zwakke plek. De opgaven waren inschattingen, geen geregistreerde transacties. Een bank gaf op wat zij verwáchtte te betalen, niet wat zij daadwerkelijk had betaald. Zolang die inschattingen eerlijk en de markt actief was, werkte dat redelijk. Maar het maakte het systeem afhankelijk van het oordeel — en de integriteit — van een handvol partijen.

Waarvoor Libor werd gebruikt

De reikwijdte van Libor was enorm. Het tarief vormde de bodem onder een variabele rente: de geldverstrekker rekende Libor plus een opslag. Liep Libor op, dan liep de klantrente mee; daalde het, dan profiteerde de lener.

Je vond Libor onder meer terug in:

• variabele hypotheken en zakelijke leningen, vooral in dollars en ponden
• renteswaps en andere derivaten waarmee partijen renterisico afdekken
• obligaties met een variabele coupon
• studieleningen en consumptief krediet in bepaalde markten

Voor een belegger of lener in Nederland of België was Libor zelden de directe maatstaf — daar speelt Euribor de hoofdrol. Maar wie een dollarlening of een internationaal beleggingsproduct hield, kon er wel degelijk mee te maken krijgen.

Libor naast Euribor en de nieuwe referentierentes

Libor was niet de enige rentebenchmark, en het verschil met de opvolgers verklaart waarom de overstap nodig was.

De kern van het onderscheid zit in de basis waarop de cijfers rusten. Waar Libor leunde op wat banken verwáchtten te betalen, bouwen de opvolgers zo veel mogelijk op transacties die echt hebben plaatsgevonden. Dat maakt ze lastiger te beïnvloeden en beter te controleren. Euribor, de euro-tegenhanger die voor NL- en BE-leningen telt, is hervormd om robuuster te worden in plaats van helemaal te verdwijnen.

Waarom Libor is verdwenen

Twee problemen sloopten het vertrouwen in Libor. Het eerste was manipulatie: medewerkers bij betrokken banken bleken hun opgaven te hebben aangepast om er zelf beter van te worden. Omdat één tarief doorwerkte in een gigantisch bedrag aan contracten, raakte zo'n kleine verschuiving talloze partijen.

Het tweede probleem was structureel. Banken zijn elkaar steeds minder ongedekt geld gaan lenen, waardoor er nauwelijks nog echte transacties waren om de opgaven op te baseren. Een benchmark die berust op een markt die grotendeels is opgedroogd, verliest zijn betekenis.

De combinatie leidde tot een geleidelijke uitfasering. Toezichthouders en marktpartijen werkten toe naar alternatieve referentierentes die op werkelijke handel zijn gebaseerd. Bestaande contracten die nog naar Libor verwezen, moesten worden omgezet naar zo'n vervanger of voorzien van een terugvalbepaling.

Wat de overstap voor leners en beleggers betekent

Voor wie een product hield dat aan Libor vastzat, was de overgang geen formaliteit. De vervangende rente wordt vaak op een andere manier vastgesteld — meestal achteraf in plaats van vooraf — waardoor de exacte rentekosten zich pas later laten aflezen. Ook kan de opslag iets verschuiven om het verschil tussen oud en nieuw tarief glad te strijken.

Belangrijker is het bredere punt: een referentierente is alleen bruikbaar zolang die betrouwbaar en controleerbaar is. Het einde van Libor laat zien dat zelfs een diep ingebakken maatstaf kan sneuvelen wanneer de markt eronder verdwijnt of het vertrouwen wegvalt. Wie een product met variabele rente bekijkt, doet er goed aan na te gaan welke referentierente eraan hangt en hoe die wordt bepaald.

Deze uitleg is educatief en geen advies (AFM/MAR).