Klimaatfonds uitgelegd — wat het is en hoe het werkt

Klimaatfonds in het kort

• Een klimaatfonds investeert volgens een klimaatdoel: minder uitstoot of meer schone energie
• Je koopt één deelneming en krijgt daarmee spreiding over veel posities tegelijk
• Het kan een publiek beleggingsfonds zijn, maar ook een door de overheid opgezet fonds
• Rendement én risico hangen af van de gekozen bedrijven en sectoren, niet van het label "klimaat"
• Hoe "groen" een fonds echt is, lees je in het prospectus en de selectieregels

Wat een klimaatfonds precies is

Een klimaatfonds is in de kern gewoon een beleggingsfonds, met één extra spelregel: de beleggingen moeten passen bij een klimaatdoelstelling. Die doelstelling staat beschreven in het prospectus. De ene fondsbeheerder mikt op bedrijven die zonne- en windenergie bouwen, de andere op bedrijven die hun uitstoot het snelst verlagen, en weer een ander sluit vervuilende sectoren juist uit.

Het woord "klimaatfonds" heeft trouwens twee betekenissen die vlak naast elkaar liggen. De eerste is het private beleggingsproduct waarin jij als particulier kunt instappen. De tweede is een door een overheid of instelling opgezet fonds dat publiek geld inzet voor de energietransitie, bijvoorbeeld via subsidies of leningen. Deze pagina gaat over de beleggingsvariant, maar het is goed het verschil te kennen — bij het tweede type beleg je zelf niet mee.

In beide gevallen geldt: het label vertelt je het thema, niet de kwaliteit. Een fonds is niet automatisch een goede belegging omdat er "klimaat" op staat.

Hoe het werkt

Je legt geld in en ontvangt deelnemingen (ook wel participaties). De fondsbeheerder bundelt dat geld met dat van andere beleggers en koopt er een portefeuille mee. De waarde van jouw deelneming beweegt mee met de waarde van die portefeuille. Stijgen de onderliggende beleggingen, dan stijgt je deelneming; dalen ze, dan daalt ze.

De beheerder selecteert binnen de afgesproken regels. Bij een actief fonds kiest een team zelf welke bedrijven het beste bij het klimaatdoel passen. Bij een passief fonds volgt het fonds een index, bijvoorbeeld een index van bedrijven met een lage CO₂-voetafdruk. Dat onderscheid bepaalt mede de kosten: actief beheer kost doorgaans meer dan het volgen van een index.

Een concreet voorbeeld maakt het tastbaar. Stel, een klimaatfonds belegt in twintig bedrijven die zonnepanelen, windturbines en netwerkapparatuur maken. Loopt de bouw van windparken wereldwijd terug, dan voelen meerdere posities in het fonds dat tegelijk. Die sectorconcentratie is precies waarom een klimaatfonds anders beweegt dan een brede wereldindex.

Welke soorten er zijn

Klimaatfondsen verschillen vooral in wát ze kopen en hóé streng ze selecteren. De volgende indeling helpt om een fonds te plaatsen.

Een thematisch fonds dat alleen in schone energie zit, is geconcentreerder dan een breed duurzaam fonds dat klimaat als filter over de hele markt legt. Concentratie kan in goede jaren meer opleveren en in slechte jaren meer pijn doen.

Waarvoor beleggers het gebruiken

Beleggers kiezen een klimaatfonds doorgaans om twee redenen tegelijk. Ten eerste willen ze hun geld laten meebewegen met de energietransitie, vanuit de overtuiging dat schone energie en efficiëntie op lange termijn belangrijker worden. Ten tweede willen ze hun voorkeuren laten doorklinken in waar hun geld terechtkomt, zonder zelf tientallen bedrijven te hoeven volgen.

Het fonds neemt het uitzoekwerk over. In plaats van zelf de balans van een windturbinebouwer te lezen, vertrouw je op de selectie en de spreiding van de beheerder. Dat is gemak, maar het kost een vergoeding — en je geeft de keuze welke bedrijven "groen genoeg" zijn uit handen.

Kosten en wat ze met je rendement doen

Elk fonds rekent een lopende kostenfactor, vaak afgekort als de jaarlijkse beheervergoeding. Die wordt uit het fondsvermogen betaald, dus je ziet er geen aparte factuur van, maar ze drukt wel je rendement. Hoe hoger de kosten, hoe meer het fonds eerst moet verdienen voordat jij iets overhoudt.

Reken het simpel door. Maakt de portefeuille 7% in een jaar en kost het fonds 1,5%, dan houd je grofweg 5,5% over — vóór belasting. Bij een passief klimaat-indexfonds zijn die kosten meestal lager dan bij een actief beheerd fonds. Over veel jaren tikt dat verschil flink aan. Daarnaast kunnen er instap- of uitstapkosten gelden; die staan in de essentiële-informatie- documentatie van het fonds.

Valkuilen en risico's van een klimaatfonds

Het grootste aandachtspunt is greenwashing: een fonds dat groener oogt dan het is. De naam en de folder zeggen weinig; de selectieregels en de werkelijke posities zeggen alles. Lees daarom het prospectus en bekijk welke bedrijven er écht in zitten.

Een tweede punt is concentratie. Veel klimaatfondsen leunen op een handvol sectoren — energie, techniek, grondstoffen voor batterijen. Loopt zo'n sector terug, dan raakt dat het hele fonds. Dat is een ander risicoprofiel dan een brede wereldindex.

Tot slot het toezicht. In Nederland houdt de AFM toezicht op beleggingsfondsen en op duurzaamheidsclaims, met DNB als toezichthouder op de financiële stabiliteit; in België doet de FSMA dat, met consumenteninformatie via Wikifin. Europese regels rond duurzaamheidsinformatie verplichten fondsen om uit te leggen hoe "duurzaam" ze zijn, maar die labels zeggen niet of een fonds een goede belegging is. Een klimaatfonds blijft een risicodragend product: je kunt inleg verliezen. Deze uitleg is educatief en geen advies.