Interest rate swap — renteruil tussen twee partijen

Interest rate swap in het kort samengevat

• Twee partijen ruilen rentebetalingen over een vaste, niet-uitgewisselde hoofdsom
• De klassieke vorm is vaste rente tegen variabele rente
• Per periode wordt alleen het saldo van de twee rentestromen betaald
• Bedrijven en instellingen zetten het in om renterisico vast te zetten of juist los te laten
• Het is een onderhandse afspraak, met tegenpartijrisico als keerzijde

Wat een interest rate swap precies is

Bij een renteswap spreken twee partijen af om hun rentestromen tegen elkaar uit te wisselen. De ene partij betaalt een vaste rente over de hoofdsom; de andere betaalt een variabele rente die meebeweegt met een markttarief. Die hoofdsom heet de notional: een rekengrootheid die alleen dient om de rente over te berekenen. Hij wordt niet aan het begin of einde overgemaakt.

Wat wél van eigenaar wisselt, is het verschil tussen beide rentebedragen. Ligt de variabele rente in een periode hoger dan de afgesproken vaste rente, dan ontvangt de vaste-rentebetaler het verschil. Ligt hij lager, dan betaalt diezelfde partij bij. Per afrekenmoment is er één netto betaling in plaats van twee bruto stromen.

Een swap is geen gestandaardiseerd beursproduct maar een onderhandse afspraak tussen twee partijen, vaak met een bank als tegenpartij. Looptijd, hoofdsom, betaalfrequentie en het gekozen referentietarief leggen partijen zelf vast in het contract.

Zo loopt de uitwisseling stap voor stap

Stel dat een bedrijf een lening heeft met een variabele rente en die onzekerheid weg wil. Het sluit een swap waarin het zelf een vaste rente betaalt en een variabele rente ontvangt. Die ontvangen variabele rente valt weg tegen de variabele rente die het over de lening betaalt. Wat overblijft, is een vaste rente — precies wat het bedrijf zocht.

Het omgekeerde kan ook. Een partij met een vaste lening die juist wil meebewegen met een dalende marktrente, ruilt haar vaste verplichting via een swap in voor een variabele.

De swap verandert dus niet de oorspronkelijke lening, maar legt er een tweede contract bovenop dat het rentekarakter omzet. De lening en de swap staan los van elkaar, maar werken samen tot het gewenste resultaat.

Waarvoor partijen een renteswap gebruiken

De meest voorkomende reden is het beheersen van renterisico. Een onderneming met veel variabele schuld kan haar rentelasten voorspelbaar maken door een deel ervan via een swap naar vast om te zetten. Een pensioenfonds of verzekeraar kan een swap gebruiken om de rentegevoeligheid van bezittingen en verplichtingen op elkaar af te stemmen.

Naast afdekken (hedgen) bestaat er speculatief gebruik: een partij neemt een swappositie puur omdat ze een bepaalde renterichting verwacht, zonder onderliggende lening. Dat vergroot het risico, want er staat geen tegengestelde stroom tegenover.

Hieronder de twee rollen binnen één swap naast elkaar:

Welke rol gunstiger uitpakt, hangt volledig af van hoe de rente zich daarna ontwikkelt — en dat staat vooraf niet vast.

Welke soorten swaps er zijn

De vaste-tegen-variabele swap is de standaard, maar er bestaan varianten. Bij een basisswap ruilen beide partijen variabele rentes die aan verschillende referentietarieven hangen. Bij een amortiserende swap daalt de hoofdsom gedurende de looptijd mee met een aflopende lening. En bij een cross-currency swap worden rentestromen in twee verschillende valuta geruild, waarbij vaak ook de hoofdsommen wél worden uitgewisseld.

Voor een particuliere belegger zijn swaps zelden iets om zelf te sluiten. Wel kom je het begrip tegen in jaarverslagen van bedrijven en in de constructie van sommige beleggingsfondsen, waar een swap de blootstelling aan een index of mandje regelt.

Risico's van een interest rate swap

Het grootste eigen risico van een swap is het tegenpartijrisico: de kans dat de andere partij haar verplichting niet nakomt. Omdat een swap onderhands is en niet via een beurs loopt, hangt de waarde van het contract mede af van de kredietwaardigheid van die tegenpartij.

Daarnaast speelt marktrisico. De swap krijgt gedurende de looptijd een marktwaarde die met de rente meebeweegt. Wie vaste rente betaalt en de marktrente daalt, ziet de swap in waarde dalen — een verlies dat zichtbaar wordt als het contract voortijdig wordt beëindigd.

Ten slotte is een swap minder eenvoudig te verkopen dan een beursgenoteerd product. Vroegtijdig uitstappen kan, maar tegen een afkoopwaarde die op dat moment ongunstig kan uitvallen.

In Nederland houdt de AFM toezicht op het gedrag op de financiële markten en DNB op de soliditeit van financiële instellingen; in België vervult de FSMA de gedragsrol, met consumenteninformatie via Wikifin. Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies.