Grondstoffen ETF uitgelegd — fysiek of futures

Grondstoffen ETF samengevat

• Een grondstoffen ETF geeft je blootstelling aan grondstofprijzen zonder dat je vaten olie of staven goud zelf opslaat
• Er bestaan twee hoofdvormen: fysiek aangehouden grondstoffen en op futures gebaseerde producten
• Bij futures bepaalt het doorrollen van contracten een groot deel van je rendement, los van de spotprijs
• In Europa zijn veel van deze producten formeel een ETC, geen klassieke ETF
• De prijs beweegt vaak heftiger dan die van een brede aandelen-ETF

Wat een grondstoffen ETF volgt

De spotprijs is de prijs voor onmiddellijke levering van een grondstof. Een fysieke grondstoffen-ETF probeert die spotprijs te benaderen door de grondstof daadwerkelijk in bezit te hebben. Voor goud werkt dat: een bewaarder bewaart de staven in een kluis en het fonds geeft daar deelnemingsrechten op uit.

Voor de meerderheid van de andere grondstoffen is fysiek bezit onpraktisch. Niemand wil dat een fonds duizenden vaten ruwe olie of tonnen tarwe in een loods bewaart. Daarom werkt het merendeel van de grondstoffen-ETF's met futures: contracten die het recht geven een grondstof op een toekomstige datum tegen een vooraf afgesproken prijs te kopen.

Dat verschil tussen spot en futures is geen detail. Het bepaalt voor een belangrijk deel hoe je rendement zich verhoudt tot de prijs die je in het nieuws ziet.

Fysiek aangehouden versus op futures gebaseerd

De twee bouwwijzen leiden tot verschillend gedrag. Een fysiek product volgt de prijs van de grondstof zelf vrij nauwkeurig. Een futures-product volgt de prijs van termijncontracten, en die kan structureel afwijken van de spotprijs.

Een fysiek product brengt kosten mee voor opslag en bewaring. Een futures-product ontkomt daaraan, maar krijgt te maken met het doorrollen van contracten. Welke vorm voor welke grondstof gebruikelijk is, hangt af van hoe houdbaar en hoe opslaanbaar de grondstof is.

Welke soorten grondstoffen-ETF's er zijn

Grofweg vallen ze in twee groepen uiteen. De eerste volgt één enkele grondstof: alleen goud, alleen olie, alleen koper. De prijs daarvan beweegt sterk met de specifieke vraag- en aanbodverhoudingen van die ene markt.

De tweede groep volgt een mandje van grondstoffen, verdeeld over categorieën als energie, edelmetalen, industriële metalen en landbouwproducten. Zo'n breed product spreidt over verschillende markten die zich niet altijd tegelijk in dezelfde richting bewegen. Een misoogst raakt graan, niet goud.

In Europa loop je vaak tegen de term ETC aan: een exchange traded commodity. De UCITS-regels stellen eisen aan spreiding, en een fonds dat alleen goud volgt voldoet daar niet aan. Daarom worden enkele-grondstofproducten meestal als ETC uitgegeven — juridisch een schuldinstrument dat door de grondstof of door contracten is gedekt. Voor jou als belegger oogt het op de beurs hetzelfde, maar de juridische structuur verschilt.

Hoe contango en backwardation je rendement raken

Bij een futures-product moet het fonds aflopende contracten vervangen door nieuwe met een latere leverdatum. Dat heet doorrollen. Wat dat oplevert of kost, hangt af van de vorm van de prijscurve.

Is het verre contract duurder dan het aflopende — contango genoemd — dan verkoopt het fonds goedkoop en koopt het duur terug. Dat knabbelt aan het rendement, ook als de spotprijs gelijk blijft. Is het verre contract juist goedkoper, dan spreken we van backwardation en werkt het doorrollen in je voordeel.

Een voorbeeld maakt het concreet. Stel, de spotprijs van olie staat een jaar lang stil. Bij aanhoudende contango kan een futures-ETF over dat jaar toch in waarde dalen, puur door het herhaalde doorrollen tegen ongunstige prijzen. De koers van de ETF en de olieprijs in het nieuws lopen dan zichtbaar uiteen. Dit is geen fout in het fonds, maar een eigenschap van de constructie.

Kosten van een grondstoffen ETF

Net als bij andere ETF's betaal je een jaarlijkse beheervergoeding, vaak uitgedrukt als lopende kosten. Bij fysieke producten komen daar bewaar- en verzekeringskosten bij, omdat de grondstof ergens veilig moet liggen. Bij futures-producten zit de grootste verborgen kostenpost niet in de vergoeding, maar in het doorrolresultaat dat hierboven aan bod kwam.

Daarnaast betaal je het verschil tussen bied- en laatprijs bij aan- en verkoop, plus de transactiekosten van je broker. Bij smalle, minder verhandelde grondstoffenproducten kan dat verschil groter zijn dan bij een brede indextracker.

Risico's van een grondstoffen ETF

Grondstofprijzen schommelen sterk. Oogsten mislukken, conflicten verstoren de aanvoer, en een recessie drukt de vraag naar olie en metalen. Een grondstoffen-ETF keert bovendien meestal geen dividend uit, anders dan veel aandelen-ETF's: het rendement komt volledig uit prijsbeweging.

Let bij een buitenlands product op het valutarisico. Grondstoffen worden vaak in dollar verhandeld; een dalende dollar drukt je rendement in euro, ook als de grondstofprijs zelf stijgt. Sommige producten dekken die valuta af, andere niet — dat staat in de documentatie.

In Nederland houden de AFM en DNB toezicht op de aanbieders en de markt, in België doet de FSMA dat; consumenteninformatie loopt daar via Wikifin. Lees voor elk product het essentiële-informatiedocument, waarin de structuur, de kosten en de risico-indicator staan. Deze uitleg is educatief en geen beleggingsadvies.