Free float uitgelegd — welk deel van de aandelen vrij verhandelbaar is

Free float in het kort

• Free float is het vrij verhandelbare deel van alle uitstaande aandelen
• Vaste belangen van oprichters, families, overheden en strategische partijen tellen niet mee
• Een hogere free float betekent doorgaans meer liquiditeit en stabielere koersvorming
• Indexaanbieders wegen aandelen vaak op basis van free float, niet op het totale aantal
• Een lage free float kan koersen heftiger laten bewegen bij relatief kleine orders

Wat free float precies meet

Een beursgenoteerd bedrijf heeft een totaal aantal uitstaande aandelen. Een deel daarvan ligt vast bij partijen die hun stukken zelden of nooit verkopen: oprichters, de familie achter het bedrijf, een overheid, een moederbedrijf of werknemers met een lock-up. Die aandelen komen in de praktijk niet op de markt.

Free float trekt die vaste belangen af van het totaal. Wat overblijft, is het aantal aandelen dat beleggers daadwerkelijk met elkaar kunnen verhandelen. Het cijfer zegt dus iets over de beschikbaarheid van een aandeel, niet over de waarde of de kwaliteit van het bedrijf.

Vaak wordt de free float als percentage uitgedrukt. Een free float van 70% betekent dat zeven van de tien aandelen vrij verhandelbaar zijn en drie vastliggen. In Nederland en België spreekt men ook wel van "vrije float"; het gaat om hetzelfde begrip.

Hoe je de free float berekent

De basis is simpel: neem het totaal aantal uitstaande aandelen en haal de vaste belangen eraf. Stel, een bedrijf heeft 200 miljoen aandelen. De oprichter houdt 50 miljoen aan, een strategische investeerder nog eens 30 miljoen. Dan ligt 80 miljoen vast en is de free float 120 miljoen, oftewel 60%.

Welke belangen als "vast" gelden, verschilt per dataleverancier en indexaanbieder. Doorgaans tellen pakketten boven een bepaalde drempel (bijvoorbeeld grote strategische blokken) niet mee, terwijl breed gespreid bezit van particuliere en institutionele beleggers wél meetelt. Omdat de grens niet overal gelijk wordt getrokken, kan het free-float-cijfer van dezelfde onderneming licht verschillen tussen bronnen.

Welke aandelen niet meetellen

Niet elk groot aandelenpakket valt buiten de free float. Het onderscheid zit in de vraag of de houder zijn stukken actief verhandelt of structureel vasthoudt.

De scheidslijn is niet altijd scherp. Een pensioenfonds dat een belang jarenlang ongewijzigd aanhoudt, gedraagt zich in de praktijk als een vast belang, ook al kán het de stukken verkopen. Daarom kijken indexaanbieders naar zowel de aard van de houder als de omvang van het pakket.

Waarvoor beleggers free float gebruiken

De belangrijkste toepassing zit bij indices en indexfondsen. Veel bekende beursgraadmeters wegen hun bestanddelen op basis van de free-float-marktkapitalisatie: het aantal vrij verhandelbare aandelen maal de koers. Een bedrijf met een grote totale waarde maar een kleine free float krijgt zo een lager gewicht dan zijn omvang op het eerste gezicht suggereert.

Dat heeft een praktische reden. Een indexfonds moet de aandelen die het volgt ook echt kunnen kopen. Zou een index een aandeel zwaar wegen waarvan nauwelijks stukken vrij verhandelbaar zijn, dan kan het fonds de gewenste positie niet zonder de koers te verstoren opbouwen. Door op free float te wegen, blijft de index beter repliceerbaar.

Naast indexweging gebruiken beleggers free float als ruwe indicatie van liquiditeit. Hoe meer vrij verhandelbare aandelen, hoe gemakkelijker het doorgaans is om in en uit te stappen tegen een koers die dicht bij de laatste handelsprijs ligt.

Liquiditeit en koersbeweging bij een lage free float

Een kleine free float betekent dat er weinig stukken in omloop zijn om te kopen of te verkopen. Komt er dan een relatief grote koop- of verkooporder binnen, dan beweegt de koers sneller en sterker. De prijs moet immers verder opschuiven voordat er een tegenpartij is.

Een groot bedrijf kan dus toch een schaars verhandeld aandeel hebben als het merendeel van de stukken vastligt bij een familie of overheid. Voor de belegger betekent dat bredere verschillen tussen bied- en laatkoers en grilliger koersbewegingen. Een ruime free float geeft doorgaans het tegenovergestelde: vlottere handel en kleinere koersschokken bij individuele orders.

Dit speelt ook rond gebeurtenissen als een beursgang. Direct na een beursintroductie is de free float vaak klein doordat oprichters en vroege investeerders een lock-up hebben. Loopt die periode af, dan kunnen meer aandelen vrijkomen en verandert het verhandelbare aanbod.

Waar je op let bij free float

Een hoog of laag free-float-percentage is op zichzelf geen oordeel over een bedrijf. Het beschrijft de verhandelbaarheid, niet de onderliggende waarde. Twee punten zijn nuttig om te kennen.

Ten eerste: het cijfer kan per bron verschillen door uiteenlopende drempels. Vergelijk daarom liefst binnen dezelfde dataleverancier. Ten tweede: free float kan veranderen, bijvoorbeeld als een grootaandeelhouder een pakket verkoopt, een lock-up afloopt of een bedrijf eigen aandelen inkoopt. Het is een momentopname, geen vast gegeven.

Het toezicht op beursgenoteerde ondernemingen ligt in Nederland bij de AFM en in België bij de FSMA; grote belangen moeten boven bepaalde drempels worden gemeld, wat de free float zichtbaar maakt. Deze uitleg is educatief en vormt geen beleggingsadvies.