Central Bank Digital Currency (CBDC) uitgelegd

Central Bank Digital Currency in het kort

• Een CBDC is digitaal geld dat rechtstreeks van de centrale bank komt, niet van een commerciële bank
• De waarde is gelijk aan contant geld: één digitale euro is altijd één euro
• Het verschilt fundamenteel van cryptovaluta, omdat een centrale bank de uitgever en garant is
• Het bestaande spaargeld op je bankrekening is een vordering op je bank; een CBDC is een vordering op de centrale bank
• In de eurozone is de digitale euro het CBDC-project dat de ECB samen met de nationale centrale banken onderzoekt

Wat een CBDC precies is

Geld bestaat vandaag in twee hoofdvormen. Contant geld is een claim direct op de centrale bank: een biljet van vijftig euro is een belofte van de uitgevende bank zelf. Het geld op je betaalrekening is iets anders. Dat is een tegoed bij een commerciële bank, dus een vordering op die bank.

Een CBDC voegt een derde vorm toe. Het is digitaal, net als het saldo op je betaalrekening, maar de uitgever is de centrale bank, net als bij contant geld. Je houdt dus digitaal geld aan zonder dat er een commerciële bank tussen zit als schuldenaar.

Dat onderscheid lijkt klein, maar het bepaalt het risicoprofiel. Gaat een commerciële bank failliet, dan kan het geld op je rekening in gevaar komen; daarvoor bestaat in Nederland en België het depositogarantiestelsel. Een CBDC draagt dat banken-risico niet, omdat de centrale bank de tegenpartij is.

Hoe een digitaal centralebankgeld werkt

De precieze techniek staat nog niet vast en kan per land verschillen. In grote lijnen krijgt de gebruiker een manier om CBDC aan te houden en over te maken, bijvoorbeeld via een app of een fysieke kaart. De centrale bank houdt het uitgiftesysteem in handen, terwijl banken en betaaldienstverleners vaak de schakel naar de eindgebruiker blijven.

Belangrijk is dat een CBDC niet hetzelfde hoeft te zijn als een blockchain-munt. Een centrale bank kan kiezen voor een eigen, afgeschermde infrastructuur in plaats van een open netwerk. De munt blijft centraal beheerd, ook als de techniek erachter modern is.

Bij het ontwerp speelt privacy een hoofdrol. Contant geld is anoniem; een digitale variant laat per definitie sporen na. Ontwerpers zoeken daarom naar manieren om kleine betalingen privé te houden, zonder de regels tegen witwassen overboord te gooien.

CBDC versus andere vormen van geld

De waarde van een CBDC zit in waar het geld vandaan komt en wie ervoor instaat. De volgende tabel zet de vier vormen naast elkaar.

Het verschil met cryptovaluta is het scherpst. Een cryptomunt zoals bitcoin heeft geen centrale uitgever en geen instantie die de waarde garandeert; de koers zweeft vrij. Een CBDC is juist het tegenovergestelde: een centrale bank geeft het uit en de waarde ligt vast op de officiële munt. Verwar een CBDC dus niet met crypto — het is publiek geld in digitale jas, geen speculatief activum.

Ook het verschil met een stablecoin is wezenlijk. Een stablecoin probeert een vaste waarde na te bootsen, maar wordt uitgegeven door een privépartij die de dekking zelf moet aanhouden. Bij een CBDC staat de centrale bank zelf garant.

Waarvoor centrale banken een CBDC onderzoeken

De aanleiding verschilt per land, maar een paar motieven keren terug. Het gebruik van contant geld loopt terug, terwijl betalen steeds digitaler wordt. Een CBDC geeft burgers een publiek alternatief naast de digitale diensten van commerciële banken en buitenlandse betaalreuzen.

Een tweede motief is weerbaarheid. Een betaalsysteem dat volledig op private partijen leunt, is kwetsbaar als zo'n partij uitvalt. Publiek geld in digitale vorm kan een vangnet zijn.

In de eurozone draait het concrete project om de digitale euro. De ECB onderzoekt samen met de nationale centrale banken — waaronder De Nederlandsche Bank — of en hoe zo'n munt er moet komen. Het zou bedoeld zijn als aanvulling op contant geld, niet als vervanging ervan. Voor een Belgische gebruiker geldt hetzelfde traject, met de Nationale Bank van België als betrokken centrale bank.

Aandachtspunten en risico's van een CBDC

Een CBDC is geen beleggingsproduct. Je houdt er geen koerswinst mee aan, want de waarde is per definitie gelijk aan de gewone euro. Wie een CBDC vergelijkt met crypto in de hoop op rendement, kijkt naar het verkeerde plaatje.

De grootste discussiepunten zitten in het ontwerp. Privacy is er één van: hoeveel weet de overheid straks van je betalingen? Een tweede is de positie van banken. Als veel mensen hun geld massaal naar een CBDC verplaatsen, kan dat geld bij de commerciële banken weghalen. Daarom wordt vaak gedacht aan een limiet op het bedrag dat je in CBDC mag aanhouden.

Voor de particuliere belegger is de praktische kant nuchter: een CBDC raakt vooral hoe je bétaalt, niet hoe je belegt. Toezichthouders als de AFM en DNB in Nederland en de FSMA in België houden de bredere geldmarkt in de gaten, maar een CBDC zelf is publiek geld en geen gereguleerd risicoproduct. Deze uitleg is educatief en geen advies.